Quốc hội quyết nghị hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia: Đổi mới cơ chế quản lý, tăng phân cấp

Quốc hội phê duyệt hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia, mở rộng phân cấp và đổi mới cơ chế quản lý theo kết quả đầu ra. Ảnh: VPQH

Hợp nhất 4 chương trình, không cắt giảm chính sách

Theo Nghị quyết, việc hợp nhất 4 chương trình không làm thay đổi, thu hẹp các mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng, thời gian thực hiện, tổng nguồn lực, cơ chế chính sách đặc thù và các nội dung trọng tâm đã được Quốc hội quyết định. Việc sắp xếp lại tập trung vào đầu mối quản lý, cơ chế phân bổ nguồn lực và phương thức tổ chức thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả quản trị.

Chương trình mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035; Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035; Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035; cùng Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.

Mục tiêu của chương trình mới bao quát các nhóm nhiệm vụ lớn về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; phát triển văn hóa; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Trong đó, về nông thôn mới, giảm nghèo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, chương trình hướng tới xây dựng nông thôn hiện đại, giàu đẹp, bản sắc, bền vững, gắn với đô thị hóa và thích ứng biến đổi khí hậu; phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, tuần hoàn, sinh thái; thu hẹp chênh lệch phát triển giữa các vùng, miền và nhóm dân cư.

Về văn hóa, chương trình đặt mục tiêu tạo chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện trong phát triển văn hóa, nâng cao đời sống tinh thần và khả năng tiếp cận, thụ hưởng văn hóa của Nhân dân; huy động nguồn lực, tập trung đầu tư có trọng tâm, trọng điểm cho phát triển văn hóa, đồng thời thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa trở thành bộ phận quan trọng của nền kinh tế quốc dân.

Đối với giáo dục và đào tạo, chương trình hướng tới chuẩn hóa, hiện đại hóa toàn diện hệ thống giáo dục, nâng cao chất lượng và mở rộng cơ hội học tập, đáp ứng nhu cầu nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao.

Trong lĩnh vực y tế, mục tiêu là bảo đảm người dân được quản lý, chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng bệnh từ sớm, từ xa, ngay tại cơ sở; nâng cao chất lượng dân số, thích ứng với già hóa dân số và tăng cường chăm sóc các nhóm dễ bị tổn thương.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Chính phủ xác định nguyên tắc bảo tồn, kế thừa các nội dung của 4 chương trình trước khi hợp nhất là nguyên tắc xuyên suốt. Ảnh: VPQH

Trước đó, trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Chính phủ xác định nguyên tắc bảo tồn, kế thừa các nội dung của 4 chương trình trước khi hợp nhất là nguyên tắc xuyên suốt.

Theo đó, việc hợp nhất không làm thay đổi, không thu hẹp các nội dung đã được Quốc hội quyết nghị. Toàn bộ mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng, thời gian thực hiện, tổng nguồn lực, cơ chế chính sách đặc thù và những nội dung trọng tâm của 4 chương trình được rà soát, kế thừa trong chương trình mới.

Việc sắp xếp lại chủ yếu tập trung vào đầu mối quản lý, cơ chế phân bổ nguồn lực và phương thức tổ chức thực hiện, không cắt giảm chính sách hoặc quyền lợi của đối tượng thụ hưởng.

Tích hợp khoảng 70 văn bản hướng dẫn, tăng phân cấp cho địa phương

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Chính phủ tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội rằng việc hợp nhất phải đảm bảo thực chất, không ghép tên hoặc cộng cơ học. Trên cơ sở đó, rà soát, phân loại từng dự án, nội dung thành phần, xác định rõ nội dung giao thoa, trùng lắp, nội dung thực hiện trong chương trình mới, qua đó sắp xếp lại theo hướng thống nhất, giảm trùng lắp đầu trách nhiệm.

Tiếp thu ý kiến của đại biểu, Chính phủ không áp dụng máy móc một tỷ lệ cố định giữa vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên cho mọi nhóm nhiệm vụ. Việc cơ cấu lại nguồn lực phải đảm bảo đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, rõ kết quả đầu ra, tiết kiệm chi thường xuyên, không làm thay đổi mục tiêu, đối tượng, mức độ ưu tiên cho Quốc hội quyết định. Vốn đối ứng của địa phương được xác định cho phù hợp với khả năng cân đối, không để địa phương khó khăn, mất khả năng tiếp cận nguồn vốn Trung ương.

Một trong những điểm đáng chú ý là đổi mới cơ chế quản lý và phân cấp sau khi hợp nhất. Theo Bộ trưởng, khoảng 70 văn bản hướng dẫn tại 4 chương trình hiện nay dự kiến được tích hợp vào một nghị định của Chính phủ. Đồng thời, các khâu trung gian không cần thiết trong xác định nhu cầu, cân đối, phân bổ và quyết toán sẽ được giảm bớt, tạo điều kiện giao vốn ngân sách Trung ương cùng thời điểm với giao dự toán ngân sách hằng năm.

Tinh thần thực hiện được xác định là địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm, đi cùng với yêu cầu về năng lực và trách nhiệm giải trình.

Đối với việc phân cấp cho cấp xã, Chính phủ yêu cầu làm rõ thẩm quyền, tiêu chuẩn, định mức, dữ liệu, nhân sự, năng lực chuyên môn và cơ chế hậu kiểm. Các xã chưa đủ điều kiện nhận phân cấp sẽ được có giải pháp hỗ trợ trực tiếp. Cùng với đó, chương trình sẽ chuyển mạnh từ quản lý theo quy trình sang quản lý theo kết quả đầu ra, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung để theo dõi nguồn lực, đối tượng và kết quả thực hiện, phục vụ quản lý và giám sát.

Chính phủ cũng tiếp thu nguyên tắc ưu tiên ở mức cao nhất đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Các tiêu chí, hệ số phân bổ sẽ tiếp tục được hoàn thiện để phản ánh mức độ khó khăn và đặc thù của từng địa bàn; đồng thời bảo lưu nguồn lực đối với các chính sách an sinh, hỗ trợ trực tiếp cho người dân.

Đối với các chính sách cụ thể, Chính phủ tiếp tục hoàn thiện các nội dung về y tế, giáo dục, văn hóa, sinh kế, phát triển sản xuất và hạ tầng thiết yếu, trong đó chuyển mạnh sang đánh giá bằng kết quả người dân thực tế được thụ hưởng thay vì chủ yếu dựa vào số lượng công trình, hoạt động hoặc tỷ lệ giải ngân.

Việc lồng ghép nguồn lực cũng phải bảo đảm không thanh toán, quyết toán trùng một nội dung từ nhiều nguồn vốn và không để việc hợp nhất làm thu hẹp quyền lợi hợp pháp của người dân.

Về chuyển tiếp, dự toán, nhiệm vụ, dự án, hợp đồng, đối tượng thụ hưởng đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt trong năm 2026 tiếp tục được thực hiện theo cơ chế hiện hành cho đến khi hoàn thành. Công tác lập, chuẩn bị dự toán năm 2027 cũng thực hiện theo cơ chế hiện hành để sẵn sàng nguồn lực cho chương trình mới từ năm 2027.