Từ tình yêu biển, đảo đến trách nhiệm với Tổ quốc

Đại tướng Phan Văn Giang - Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Quân ủy Trung ương, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và bà Nguyễn Thị Thanh - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội trao giải Nhất cho đội Bạch Long Vỹ. Ảnh: BTL Cảnh sát biển

Sức lan tỏa từ cuộc thi

Ngày 22/8/2026, 6 đội tuyển đến từ Hải Phòng, Thanh Hóa, Quảng Ngãi, Lâm Đồng, TP Hồ Chí Minh và Cà Mau bước vào Chung kết toàn quốc Cuộc thi “Em yêu biển, đảo quê hương” năm học 2025 - 2026. Đây là những đội tuyển đã vượt qua các vòng thi tại địa phương, mang theo kiến thức, sự tự tin và quyết tâm tranh tài ở chặng cuối của một hành trình được triển khai trên phạm vi toàn quốc.

Chung kết vì thế không chỉ là cuộc đua của 30 học sinh. Phía sau sân khấu là một quá trình giáo dục được tổ chức từ cơ sở, trong đó học sinh được tiếp cận và tìm hiểu những nội dung về biển, đảo Việt Nam, lịch sử dân tộc, pháp luật và chủ quyền quốc gia thông qua hình thức thi phù hợp với lứa tuổi.

Tại vòng Chung kết, các đội trải qua 4 phần thi: Ra khơi, Vượt sóng, Cập bến và Đặt mốc chủ quyền. Nội dung được xây dựng xoay quanh kiến thức về biển, đảo Việt Nam, lịch sử quê hương, đất nước và pháp luật về biển, đảo.

Điểm đáng chú ý là kiến thức được đặt trong môi trường thi đấu có tính tương tác cao. Các thí sinh không chỉ cần ghi nhớ mà còn phải phản ứng nhanh, lựa chọn chính xác, phối hợp với đồng đội và giữ bình tĩnh trước áp lực cạnh tranh. Qua đó, những nội dung vốn có tính khái quát như chủ quyền biển, đảo, lịch sử hay pháp luật được chuyển tải theo cách gần gũi hơn với học sinh trung học cơ sở.

Chính quá trình chuẩn bị cho cuộc thi cũng trở thành một quá trình học tập. Để trả lời được các câu hỏi, học sinh phải chủ động tìm hiểu, trao đổi với nhau và vận dụng kiến thức. Với mỗi đội tuyển, thành tích không chỉ phụ thuộc vào năng lực của từng thành viên mà còn ở khả năng phối hợp, phát huy sở trường và cùng chịu trách nhiệm trước kết quả chung.

Trên sân khấu Chung kết, cuộc đua diễn ra quyết liệt khi các đội liên tục bám đuổi về điểm số. Những phút tranh tài cho thấy sự chuẩn bị nghiêm túc của các thí sinh, đồng thời tạo nên sức hấp dẫn riêng của một sân chơi mà kiến thức về biển, đảo trở thành nội dung trung tâm của cuộc thi.

Kết quả Chung kết xác định những đội tuyển xuất sắc nhất, nhưng giá trị của cuộc thi không chỉ nằm ở bảng điểm. Điều quan trọng hơn là qua hành trình ấy, học sinh có thêm cơ hội tiếp cận những kiến thức về biển, đảo bằng phương thức chủ động, sinh động và phù hợp với lứa tuổi.

Từ một câu hỏi về chủ quyền, một kiến thức lịch sử hay một quy định pháp luật, học sinh có thể mở rộng tìm hiểu về quê hương, đất nước. Quá trình ấy giúp biển, đảo không còn là những khái niệm xa trên trang sách mà từng bước trở thành một phần trong nhận thức của thế hệ trẻ.

Đó là nền tảng tạo nên sức lan tỏa của cuộc thi. Bởi số lượng học sinh tham gia càng lớn, khả năng những kiến thức và thông điệp về biển, đảo được lan tỏa trong nhà trường, gia đình và cộng đồng càng rộng.

Bồi đắp trách nhiệm thế hệ trẻ

Nếu Chung kết là nơi thể hiện kiến thức và bản lĩnh thì Gala tổng kết, trao giải tối ngày 23/8 là thời điểm nhìn lại hành trình ấy và đặt cuộc thi trong một ý nghĩa rộng hơn.

Sự hiện diện của các đồng chí lãnh đạo cấp cao tại Gala, cùng việc trao giải cho các đội tuyển, là sự ghi nhận đối với nỗ lực của học sinh và giá trị của một hoạt động giáo dục được triển khai ngày càng rộng. Nhưng điều đáng nói hơn sau một mùa thi không phải là đội nào giành giải cao nhất, mà là những gì còn lại trong nhận thức của học sinh sau khi cuộc thi khép lại.

Các đội tham gia Chung kết toàn quốc Cuộc thi. Ảnh: BTL Cảnh sát biển.

Phát biểu tại Gala, Thượng tướng Đỗ Xuân Tụng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam nhấn mạnh: “Biển đảo là máu thịt của Tổ quốc, yêu biển đảo là yêu quê hương, đất nước, yêu hòa bình và có trách nhiệm với mai sau”.

Thông điệp này cho thấy mục tiêu của cuộc thi không dừng ở việc cung cấp kiến thức. Điều quan trọng hơn là từ kiến thức hình thành nhận thức; từ nhận thức bồi đắp tình cảm; và từ tình cảm từng bước hình thành trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với quê hương, đất nước.

Theo Thượng tướng Đỗ Xuân Tụng, qua hơn 10 năm triển khai, cuộc thi đã góp phần bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào, ý thức chủ quyền và trách nhiệm công dân cho học sinh. Riêng năm học 2025 - 2026, khi cuộc thi được triển khai trên phạm vi toàn quốc, sức lan tỏa tiếp tục được mở rộng, đưa nội dung về biển, đảo đến đông đảo học sinh ở nhiều địa phương.

Đây cũng là điểm làm nên ý nghĩa của việc đưa giáo dục về biển, đảo vào một sân chơi dành cho học sinh. Ở lứa tuổi trung học cơ sở, nhận thức về đất nước được hình thành không chỉ qua bài học mà còn qua những trải nghiệm, hoạt động tập thể và những vấn đề các em được trực tiếp tìm hiểu. Khi học sinh chủ động tìm kiếm kiến thức để tham gia cuộc thi, những thông tin về biển, đảo được tiếp nhận bằng sự quan tâm và hứng thú, qua đó có khả năng để lại dấu ấn sâu hơn.

Trách nhiệm với biển, đảo đối với học sinh cũng bắt đầu từ những điều phù hợp với lứa tuổi: học tập, tìm hiểu lịch sử, hiểu đúng chủ quyền quốc gia, chấp hành pháp luật, trân trọng những người đang thực hiện nhiệm vụ nơi biển, đảo và có ý thức lan tỏa những thông tin đúng đắn về quê hương, đất nước. Những nền tảng ấy nếu được hình thành từ sớm sẽ trở thành một phần của ý thức công dân khi các em trưởng thành.

Từ yêu cầu đó, việc tiếp tục nâng cao chất lượng cuộc thi có ý nghĩa quan trọng. Tại Gala, Thượng tướng Đỗ Xuân Tụng đề nghị tiếp tục chuẩn hóa nội dung, học liệu, ngân hàng câu hỏi; đổi mới hình thức tổ chức theo hướng sinh động, hấp dẫn, phù hợp với từng lứa tuổi, từng địa bàn. Mục tiêu là sau mỗi mùa thi phải tạo được chuyển biến thực chất từ nhận thức đến tình cảm, trách nhiệm và hành động của học sinh, góp phần xây dựng “thế trận lòng dân” trong sự nghiệp bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Yêu cầu này cho thấy cuộc thi đang bước sang một giai đoạn phát triển mới, không chỉ mở rộng về quy mô mà phải nâng cao về chất lượng. Sức hấp dẫn của sân chơi cần được duy trì, nhưng phải đi cùng tính chính xác, chiều sâu của nội dung; hình thức tổ chức có thể đổi mới, song mục tiêu giáo dục phải nhất quán.

Một mùa thi khép lại khi những phần thưởng được trao, nhưng quá trình giáo dục mà cuộc thi tạo ra vẫn tiếp tục. Những kiến thức đã được tiếp nhận có thể trở thành nền tảng để học sinh tìm hiểu sâu hơn về đất nước; tình cảm được khơi dậy từ cuộc thi có thể tiếp tục được bồi đắp trong nhà trường và gia đình; còn ý thức trách nhiệm sẽ từng bước hình thành qua quá trình học tập, rèn luyện và trưởng thành.

Từ tình yêu biển, đảo đến trách nhiệm với Tổ quốc vì thế không chỉ là hành trình của một cuộc thi. Đó là quá trình gieo những hạt mầm nhận thức từ học đường, để tình yêu được xây dựng trên nền tảng hiểu biết, niềm tự hào được chuyển hóa thành ý thức công dân và trách nhiệm với biển, đảo được hình thành từ sớm trong thế hệ trẻ.