Làm rõ quyền lợi người dân, doanh nghiệp trong thị trường carbon

Không để lợi ích từ tín chỉ carbon phân chia thiếu minh bạch

Thảo luận dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ quyền sở hữu, phân chia lợi ích và trách nhiệm của các bên tham gia thị trường carbon.

Góp ý sửa đổi Điều 139 và bổ sung Điều 139a, đại biểu Sùng A Lềnh - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai - đề nghị xác định rõ đối tượng hưởng lợi, nguyên tắc phân chia và cơ chế hỗ trợ người dân, đặc biệt là các hộ gia đình, cộng đồng tham gia bảo vệ rừng.

Theo đại biểu, lợi ích phải được phân chia theo mức độ đóng góp, trách nhiệm của từng bên, phù hợp pháp luật về lâm nghiệp; công khai doanh thu, chi phí, số tiền thực nhận và có cơ chế giải quyết tranh chấp.

Đại biểu cũng đề nghị hỗ trợ kỹ thuật, chi phí và liên kết các chủ thể quy mô nhỏ để người dân, cộng đồng có điều kiện tham gia thị trường. Hoạt động này cần gắn với phương pháp đo đạc thống nhất, thẩm định độc lập và dữ liệu có thể kiểm chứng.

Đại biểu Thạch Phước Bình - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long - đề nghị làm rõ quyền sở hữu tín chỉ carbon từ các dự án sử dụng rừng tự nhiên, đất do Nhà nước giao, ngân sách nhà nước, vốn ODA, hạ tầng công hoặc nguồn lực cộng đồng.

Theo đại biểu, không thể mặc nhiên coi toàn bộ tín chỉ carbon thuộc về chủ dự án. Quyền sở hữu và phân chia lợi ích phải căn cứ vào nguồn lực đầu tư, quyền sử dụng hợp pháp tài sản, tài nguyên, thỏa thuận giữa các bên và tuân thủ quy định pháp luật.

Một vấn đề khác được các đại biểu quan tâm là chuyển giao tín chỉ carbon ra nước ngoài. Đại biểu Sùng A Lềnh đề nghị làm rõ cơ quan xác nhận, chấp thuận chuyển giao và trách nhiệm cập nhật hệ thống đăng ký quốc gia, bảo đảm khả năng truy xuất, tránh tính trùng kết quả giảm phát thải.

Đại biểu Thạch Phước Bình đề xuất việc chuyển giao quốc tế có điều chỉnh tương ứng phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam chấp thuận trước khi thực hiện.

Đề xuất đấu giá hạn ngạch phát thải từ năm 2029

Cùng với việc hoàn thiện các quy định ở cấp luật, cơ chế vận hành thị trường carbon tiếp tục được thảo luận tại Hội thảo tham vấn dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về ứng phó với biến đổi khí hậu, tổ chức ngày 10.11.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Văn Minh - Trưởng phòng Thị trường carbon, Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cho biết, dự thảo tập trung hoàn thiện quy định về quản lý phát thải khí nhà kính, phân bổ hạn ngạch và phát triển thị trường carbon.

Theo dự thảo, các cơ sở phát thải từ 3.000 tấn CO2 tương đương/năm phải kiểm kê khí nhà kính. Một số cơ sở trong lĩnh vực năng lượng, công nghiệp, vận tải, thương mại và xử lý chất thải cũng thuộc diện kiểm kê khi đáp ứng tiêu chí quy định.

Dự thảo bổ sung cơ chế đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) theo tiêu chuẩn quốc gia, bảo đảm dữ liệu tin cậy để xác định kết quả giảm phát thải, phân bổ hạn ngạch và giao dịch carbon.

Đáng chú ý, theo lộ trình đề xuất, giai đoạn 2027-2028 tiếp tục triển khai phân bổ hạn ngạch phát thải cho các cơ sở thuộc diện áp dụng. Từ năm 2029, dự thảo bổ sung cơ chế đấu giá hạn ngạch trong phương thức phân bổ.

Cơ chế đấu giá được kỳ vọng tăng tính công khai, minh bạch và tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, sử dụng năng lượng hiệu quả, giảm phát thải. Tuy nhiên, việc triển khai cần có phương pháp xác định hạn ngạch rõ ràng, phù hợp với mục tiêu giảm phát thải và điều kiện sản xuất của từng lĩnh vực.

Dự thảo cũng đề xuất các biện pháp bình ổn thị trường khi giá giao dịch biến động bất thường hoặc cung cầu hạn ngạch mất cân đối nghiêm trọng. Các giải pháp gồm điều chỉnh thời điểm, khối lượng hạn ngạch đưa ra đấu giá, sử dụng hạn ngạch dự trữ để bổ sung nguồn cung và tăng cường giám sát giao dịch.

Song song đó, việc xây dựng tiêu chuẩn tín chỉ carbon trong nước hướng tới bảo đảm kết quả giảm phát thải có cơ sở khoa học, đáng tin cậy, có thể kiểm chứng và không bị tính trùng.

Như vậy, bên cạnh yêu cầu xác định rõ quyền hưởng lợi của người dân và cộng đồng, việc hoàn thiện thị trường carbon còn đòi hỏi cơ chế kiểm kê, xác minh dữ liệu và phân bổ hạn ngạch minh bạch.

Theo ông Nguyễn Văn Minh, ý kiến tham vấn tại hội thảo sẽ là cơ sở để Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục hoàn thiện dự thảo Nghị định, thúc đẩy giảm phát thải và chuyển đổi xanh theo lộ trình phù hợp.