Đầu tư ngoại liệu có cứu nổi ngành dầu khí Venezuela?

Chính quyền Venezuela do quyền Tổng thống Delcy Rodriguez lãnh đạo mới đây thông báo đã hoàn tất khuôn khổ pháp lý cho phép tư nhân hóa ngành dầu mỏ, chấm dứt thế độc quyền nhiều thập kỷ của tập đoàn quốc gia PDVSA.

Động thái này được xem là bước đi phù hợp với định hướng của Tổng thống Donald Trump trong quá trình Washington dần nới lỏng các hạn chế thương mại đối với Caracas.

Mặc dù giới quan sát vẫn đặt dấu hỏi về khả năng thu hút đầu tư nước ngoài, quyết định mới được đánh giá là một bước tiến quan trọng, giải tỏa phần nào lo ngại của các tập đoàn năng lượng lớn, dù những rủi ro vẫn còn hiện hữu, đặc biệt là tình trạng xuống cấp nghiêm trọng của hạ tầng dầu khí Venezuela.

Sau khi Tổng thống Nicolas Maduro và phu nhân Cilia Flores bị lực lượng Mỹ bắt giữ trong một chiến dịch bất ngờ tại Caracas hồi tháng trước, Washington đã xúc tiến việc khôi phục quan hệ thương mại với Venezuela.

Tổng thống Donald Trump khẳng định rằng lãnh đạo mới tại Caracas phải tuân thủ các yêu cầu từ Nhà Trắng nếu muốn tránh những hậu quả nghiêm trọng hơn. Một trong những ưu tiên hàng đầu của Washington là mở cửa ngành dầu khí Venezuela với kỳ vọng thu hút đầu tư từ các tập đoàn năng lượng quốc tế.

Trong cuộc gặp với Tổng thống Donald Trump tháng trước, ông Darren Woods, Tổng giám đốc điều hành ExxonMobil, tập đoàn dầu khí lớn thứ hai thế giới, cho rằng môi trường đầu tư tại Venezuela chưa đủ hấp dẫn.

Ông nhấn mạnh rằng quốc gia này cần thực hiện những thay đổi đáng kể về chính sách thương mại, pháp lý và cơ chế bảo vệ đầu tư. Tuy vậy, một số lãnh đạo doanh nghiệp khác có quan điểm tích cực hơn, dù chưa đưa ra cam kết cụ thể.

Sự thận trọng của ExxonMobil có thể lý giải từ bài học trong quá khứ. Khi cố Tổng thống Hugo Chavez quốc hữu hóa các tài sản dầu khí năm 2007, nhiều doanh nghiệp nước ngoài thiệt hại hàng tỷ USD. Riêng ExxonMobil ước tính thiệt hại lên đến 16,6 tỷ USD.

Quyết định đó được xem là bước ngoặt khiến ngành dầu khí Venezuela sa sút, dòng vốn đầu tư cạn kiệt và lực lượng lao động lành nghề rời bỏ đất nước.

Việc Caracas tuyên bố cải tổ ngành dầu khí lần này phần nào đáp ứng các yêu cầu được ông Woods nêu ra. Nếu Venezuela có thể xây dựng được khung pháp lý minh bạch và hạn chế nguy cơ can thiệp hành chính, cơ hội thu hút các tập đoàn dầu khí lớn sẽ cao hơn.

Tuy nhiên, thách thức vẫn rất lớn khi hạ tầng dầu khí Venezuela đã xuống cấp trầm trọng. Chi phí sản xuất và chế biến cao, cùng mức chiết khấu lớn đối với dầu thô nặng, tiếp tục là rào cản lớn.

Dù giá hòa vốn trung bình tại Venezuela được ước tính dao động trong khoảng từ 42 đến 56 USD một thùng, con số này cao hơn đáng kể tại Vành đai Orinoco, trung tâm sản xuất dầu của cả nước, nơi chiếm khoảng 80% sản lượng và phần lớn trong tổng trữ lượng 303 tỷ thùng của Venezuela.

Tại khu vực này, chi phí hòa vốn vận hành ước tính khoảng 49 USD một thùng và có thể lên đến 80 USD đối với những dự án mới hoặc cần tái đầu tư lớn.

Trong bối cảnh giá dầu Brent hiện chỉ quanh ngưỡng 67 USD một thùng, việc rót hàng tỷ USD vào khai thác dầu siêu nặng và hàm lượng lưu huỳnh cao tại Vành đai Orinoco không mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, đặc biệt khi dầu Venezuela thường phải bán với mức chiết khấu sâu.

Loại dầu xuất khẩu chủ lực của Venezuela là Merey, có độ API khoảng 15 độ và hàm lượng lưu huỳnh hơn 2%. Merey là sản phẩm pha trộn giữa dầu siêu nặng tại Orinoco và dầu nhẹ ngọt Santa Barbara.

Để vận chuyển và xử lý loại dầu nặng có độ nhớt cao, cần sử dụng dầu nhẹ hoặc condensate làm chất pha loãng. Điều này giúp giảm độ nhớt và hạ bớt hàm lượng lưu huỳnh, kim loại nặng và các tạp chất khác.

Dầu Santa Barbara, khai thác tại mỏ cùng tên, có độ API 39 độ và hàm lượng lưu huỳnh 0,48%. Đây được xem là chất pha loãng lý tưởng cho dầu siêu nặng của Orinoco.

Việc chuyển hướng dầu Santa Barbara, vốn chiếm khoảng 15% sản lượng cả nước, khỏi các nhà máy lọc dầu cũ kỹ để phục vụ nhu cầu pha loãng đã góp phần gây ra tình trạng thiếu xăng trên diện rộng tại Venezuela từ năm 2017.

Sản lượng dầu nhẹ của Venezuela giảm nhanh do thiếu đầu tư và việc bảo dưỡng giếng khai thác không được thực hiện đầy đủ. Các lệnh trừng phạt kéo dài của Mỹ càng khiến nguồn cung condensate suy kiệt, dẫn đến sản lượng dầu cả nước rơi xuống mức chỉ khoảng 500.000 thùng một ngày năm 2020.

Chỉ đến khi Iran bắt đầu cung cấp condensate, PDVSA mới có thể nâng sản lượng ổn định trở lại. Sau khi Chevron được cấp phép trở lại tại Venezuela, tập đoàn này đã nhập naptha từ Mỹ để phục vụ hoạt động pha loãng, do quy định của Bộ Tài chính Mỹ không cho phép sử dụng sản phẩm của Iran.

Quá trình khai thác dầu tại Orinoco rất phức tạp và đòi hỏi công nghệ đặc biệt để xử lý chất dầu có dạng gần như nhựa đường. Việc này làm tăng mạnh chi phí khai thác và chế biến.

Khi đưa vào lọc hóa dầu, loại dầu này cần các hệ thống chuyên dụng như thiết bị cracking xúc tác tầng sôi, lò cốc hóa chậm, hệ thống thu hồi lưu huỳnh và hệ thống xử lý khí amine.

Do chi phí chế biến cao và chất lượng thấp, dầu Merey được giao dịch thấp hơn nhiều so với dầu Brent. Theo dữ liệu của OPEC năm 2025, Merey có giá trung bình 56,68 USD một thùng, thấp hơn Brent khoảng 12,28 USD.

Ngay cả khi các lệnh trừng phạt của Mỹ được dỡ bỏ hoàn toàn, mức chiết khấu dự kiến vẫn quanh 10 USD một thùng. Khi tính toán cả chi phí hòa vốn cao cùng mức chiết khấu lớn, triển vọng sinh lời từ các dự án dầu nặng tại Orinoco đối với các doanh nghiệp quốc tế vẫn khá hạn chế.

Mặc dù vậy, tập đoàn Chevron của Mỹ, một trong số ít doanh nghiệp nước ngoài còn hiện diện tại Venezuela, cho biết sẽ mở rộng sản xuất tại năm dự án mà họ đang nắm quyền lợi.

Chevron có mặt tại Venezuela từ năm 1923 và được xem là doanh nghiệp Mỹ có vị thế tốt nhất để hưởng lợi khi ngành dầu khí Venezuela mở cửa trở lại.

Trong cuộc họp công bố kết quả quý IV năm 2025, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc điều hành Mike Wirth cho biết Chevron sẽ tiếp tục tăng sản lượng tại nước này.

Giám đốc tài chính Eimear Bonner cho biết sản lượng của Chevron tại Venezuela có thể tăng thêm 50% trong vòng 18 đến 24 tháng.

Hiện Chevron khai thác khoảng 250.000 thùng mỗi ngày và sản lượng có thể đạt 375.000 thùng mỗi ngày vào năm 2028. Ông Wirth cũng cho hay Chevron có công suất xử lý 100.000 thùng mỗi ngày tại các nhà máy lọc dầu ở Mỹ, vốn được thiết kế phù hợp với dầu nặng từ Venezuela.

Những kế hoạch này được công bố dù lợi nhuận quý IV của Chevron giảm so với quý trước và cùng kỳ năm trước. Tập đoàn vẫn chọn cách sử dụng nguồn thu từ bán dầu để tái đầu tư vào các dự án hiện có thay vì rót thêm vốn mới vào Venezuela.

Điều này cho thấy ngay cả các tập đoàn dầu khí lớn vẫn tỏ ra thận trọng trước việc phải chi hàng trăm tỷ USD để phục hồi ngành dầu khí Venezuela.