Ông Trump: 'New START được đàm phán tồi tệ'

Hiệp ước thay thế

Ông chủ Nhà Trắng đồng thời kêu gọi các chuyên gia hạt nhân của Mỹ bắt đầu làm việc về một thỏa thuận hoàn toàn mới, theo RIA.

Thỏa thuận kiểm soát vũ khí chiến lược chính thức hết hạn vào ngày 5 tháng 2, làm dấy lên lo ngại ở Moscow và Liên Hợp Quốc. Cùng ngày, Axios đưa tin rằng các quan chức Mỹ và Nga đã nhất trí sẽ cùng nhau "cập nhật" thỏa thuận này bên lề các cuộc đàm phán hòa bình Ukraine tại Abu Dhabi.

"Thay vì gia hạn 'Hiệp ước Khởi đầu Mới'… chúng ta nên để các chuyên gia hạt nhân của mình soạn thảo một Hiệp ước mới, được cải tiến và hiện đại hóa, có thể tồn tại lâu dài trong tương lai", ông Trump viết trên Truth Social hôm 5 tháng 2, tuyên bố rằng Hiệp ước New START đang bị "vi phạm nghiêm trọng".

Ngay sau bài đăng của Tổng thống Trump, người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt nói với các nhà báo rằng Mỹ dự định thảo luận về một hiệp ước mới với Nga. Bà cũng phủ nhận việc Moscow và Washington đã đạt được bất kỳ thỏa thuận tạm thời nào về việc tuân thủ các điều khoản của hiệp ước đã hết hạn.

Được ký kết năm 2010, hiệp ước này giới hạn số lượng đầu đạn hạt nhân chiến lược và bệ phóng có thể được triển khai, đồng thời thiết lập các cơ chế giám sát đối với kho vũ khí của cả Nga và Mỹ. Ban đầu, hiệp ước dự kiến ​​hết hạn vào năm 2021 nhưng đã được gia hạn thêm 5 năm vào thời điểm đó.

Năm 2023, Moscow đã đình chỉ các cơ chế kiểm chứng của hiệp ước, viện dẫn các cuộc tấn công của Ukraine vào các yếu tố răn đe hạt nhân của Nga và cáo buộc phương Tây tích cực can thiệp. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có báo cáo nào về việc bất kỳ bên nào vi phạm các giới hạn được quy định trong hiệp ước.

Trước đó vào hôm 4 tháng 2, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết Moscow đã đề xuất tuân thủ các điều khoản của hiệp ước thêm một năm nữa nhưng sáng kiến ​​này "vẫn chưa được hồi đáp".

Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres kêu gọi Nga và Mỹ đàm phán một khuôn khổ kế nhiệm, cảnh báo về nguy cơ xung đột hạt nhân "cao nhất" trong nhiều thập kỷ. Trước đó, ông Trump cũng đã tuyên bố muốn một thỏa thuận "tốt hơn" có sự tham gia của Trung Quốc.

Hôm thứ Năm, ông Peskov cho biết Trung Quốc coi việc tham gia đàm phán về một hiệp ước mới là "vô ích" vì kho vũ khí hạt nhân của nước này không tương thích với kho vũ khí hạt nhân của Nga và Mỹ. Ông nói thêm: "Chúng tôi tôn trọng lập trường này".

Nguy cơ đối đầu hạt nhân

Theo Igor Korotchenko, tổng biên tập tạp chí National Defense, với việc hiệp ước New START hết hạn, Mỹ và Nga lần đầu tiên bước vào kỷ nguyên hậu Chiến tranh Lạnh mà không có bất kỳ giới hạn ràng buộc pháp lý nào đối với lực lượng hạt nhân chiến lược.

Korotchenko cảnh báo về những rủi ro: Mỹ có thể bí mật và nhanh chóng lắp đặt lại các đầu đạn hạt nhân đã từng được tháo dỡ khỏi tên lửa đạn đạo phóng từ đất liền và trên biển theo Hiệp ước New START, từ đó tăng cường đáng kể khả năng tấn công của mình.

Theo Hiệp ước New START, cả Nga và Mỹ đều thông báo cho nhau về các vụ phóng tên lửa đạn đạo để thử nghiệm hoặc huấn luyện – nhưng nếu không có sự thông báo này, bất kỳ vụ phóng nào cũng có thể bị hiểu là dấu hiệu khởi đầu của một cuộc tấn công hạt nhân.

Trước những rủi ro đó, Nga có thể tìm cách tăng cường khả năng tấn công trả đũa của mình — đặc biệt là thông qua các tên lửa Yars di động và có thể bằng cách bắt đầu sản xuất tên lửa Barguzin phóng từ đường ray, theo nhận định của chuyên gia.

Ông Korotchenko nhận định hiện không có giải pháp thay thế nào cho Hiệp ước New START có khả năng đáp ứng được cấu trúc an ninh và sự thay đổi cán cân quyền lực.

Washington cố tình trì hoãn việc gia hạn hiệp ước do Nga đề xuất nhằm ràng buộc Trung Quốc, chuyên gia này giải thích, nhưng Bắc Kinh cho rằng điều đó là không hợp lý do kho vũ khí hạt nhân của nước này quy mô còn nhỏ.

Ông Korotchenko cảnh báo rằng Washington có thể đang hướng tới "mục tiêu đạt được ưu thế về công nghệ quân sự so với Nga trong lĩnh vực vũ khí hạt nhân - bằng cách mở rộng lực lượng hạt nhân của họ hoặc đồng thời phát triển một hệ thống phòng thủ tên lửa toàn cầu ở Bắc Mỹ".

Mức độ rủi ro rất cao: ngay từ hôm nay, Nga và Mỹ đã phải đối mặt với thực tế là không còn bất kỳ hiệp ước ràng buộc nào về kiểm soát vũ khí chiến lược, chuyên gia cảnh báo.