Chuyên gia lý giải vì sao phổ điểm THPT 2026 'đẹp' nhất trong nhiều năm

Theo PGS.TS Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, điều nổi bật nhất ở phổ điểm năm nay là sự cân đối và khả năng phân loại thí sinh.

"Phổ điểm của các môn tương đối đẹp, phân bố đồng đều, đặc biệt có sự phân hóa tốt. Đây là điều rất quan trọng bởi độ phân hóa càng cao thì các trường đại học, cao đẳng càng có thêm cơ sở tin cậy để sử dụng kết quả kỳ thi trong tuyển sinh", ông nhận định.

Theo ông Sơn, phổ điểm không chỉ phản ánh kết quả của một kỳ thi mà còn cho thấy bức tranh của quá trình đổi mới giáo dục phổ thông sau hai năm triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Những thay đổi về định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh đã được thể hiện rõ trong cách ra đề, cách kiểm tra, đánh giá và kết quả thi.

Một trong những điều khiến nhiều người bất ngờ là phổ điểm môn Ngữ văn.

Theo PGS Sơn, trước khi công bố điểm thi, nhiều ý kiến lo ngại đề thi mới sẽ khiến phổ điểm biến động mạnh. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy phổ điểm khá đẹp và phản ánh sự thích ứng của giáo viên cũng như học sinh với phương pháp kiểm tra, đánh giá mới.

Ông cho biết, trong nhiều năm qua, thông qua Chương trình phát triển các trường sư phạm (ETEP), giáo viên trên cả nước đã được bồi dưỡng về các phương pháp đánh giá theo hướng phát triển năng lực, trong đó có việc sử dụng Rubric và nhiều công cụ đánh giá hiện đại.

"Sau khoảng hai năm triển khai, giáo viên đã quen với phương pháp kiểm tra, đánh giá mới; học sinh cũng được học theo định hướng đó. Điều này cho thấy giáo dục phổ thông đang từng bước đáp ứng đúng mục tiêu mà chương trình mới đặt ra", ông nói.

Một tín hiệu khác được Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đánh giá rất tích cực là sự gia tăng mạnh số lượng học sinh đăng ký các môn lựa chọn như Tin học, Công nghệ nông nghiệp, Công nghệ công nghiệp hay Kinh tế và Pháp luật.

Đây đều là những môn chưa phải lợi thế lớn trong nhiều tổ hợp xét tuyển đại học, nhưng số lượng thí sinh đăng ký tăng gấp hai đến ba lần so với năm đầu triển khai.

Theo PGS Sơn, điều này cho thấy học sinh đang dần lựa chọn môn học theo sở thích, năng lực và nhu cầu phát triển bản thân thay vì chỉ chạy theo áp lực tuyển sinh.

"Khi các em lựa chọn những môn học này, đó không còn là áp lực từ kỳ thi đại học mà vì các em thấy những môn học ấy gần gũi, thú vị và có ý nghĩa với mình. Đây là tín hiệu rất đáng mừng của giáo dục phổ thông", ông chia sẻ.

Tiếng Anh vẫn là bài toán lớn của giáo dục

Ở chiều ngược lại, môn Tiếng Anh tiếp tục để lại nhiều trăn trở. Theo PGS Sơn, dù đây là môn học được đầu tư rất lớn cả trong nhà trường lẫn gia đình, đặc biệt tại các đô thị lớn, nhưng tỷ lệ bài thi dưới trung bình vẫn ở mức cao.

Ông cho rằng kết quả này cho thấy việc dạy và học Tiếng Anh cần tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ.

"Tiếng Anh không chỉ là một môn ngoại ngữ mà phải trở thành công cụ để học sinh giao tiếp, tiếp cận tri thức và hội nhập quốc tế. Muốn làm được điều đó cần sự thay đổi rất lớn về phương pháp dạy học", ông nhấn mạnh.

Ở góc độ chuyên môn về Toán học, GS.TSKH Đỗ Đức Thái, giảng viên cao cấp Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, đánh giá đề thi Toán năm 2026 vẫn giữ ổn định cấu trúc, định hướng như Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố từ đề minh họa.

Điều đáng chú ý không nằm ở đề thi mà ở sự chuyển biến trong kết quả học tập của học sinh.

"Năm 2025 có tới 56% bài thi dưới trung bình, còn năm nay giảm xuống khoảng 38%. Điều đó cho thấy các nhà trường, giáo viên, học sinh và các Sở Giáo dục đã thực sự thay đổi cách dạy, cách học và cách đánh giá theo đúng tinh thần Chương trình Giáo dục phổ thông 2018", GS Thái nhận định.

Theo ông, số lượng điểm khá, giỏi và điểm 10 môn Toán tăng lên là kết quả của quá trình đổi mới giáo dục chứ không đơn thuần vì đề thi dễ hơn.

Theo GS Thái, phổ điểm môn Toán năm nay cho thấy đề thi đã hoàn thành đồng thời ba mục tiêu.

Thứ nhất, bảo đảm đánh giá chính xác để xét công nhận tốt nghiệp THPT.

Thứ hai, với khoảng 11% thí sinh đạt trên 8 điểm, đề thi đã tạo được độ phân hóa cần thiết, giúp các trường đại học có nguồn dữ liệu đủ tin cậy để tuyển sinh công bằng và lựa chọn được nhân lực chất lượng cao.

Thứ ba, phổ điểm phản ánh trung thực chất lượng dạy học môn Toán ở bậc phổ thông.

"Tỷ lệ 38% bài thi dưới 5 điểm cho thấy giáo dục Toán vẫn còn nhiều việc phải làm để nâng cao chất lượng trong thời gian tới", ông nói.

Theo GS Thái, đề thi năm nay tiếp tục được xây dựng trên nền tảng kiến thức cốt lõi của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Điều đó đồng nghĩa, học sinh chỉ cần học tốt chương trình chính khóa, nắm chắc kiến thức trong sách giáo khoa là hoàn toàn có thể đạt kết quả khá trong kỳ thi.

Đây cũng là thông điệp mà ông muốn gửi tới phụ huynh và học sinh.

"Học sinh cần học tốt ở trường, chủ động tự học ở nhà. Thời gian còn lại nên dành cho thể thao, nghệ thuật, kỹ năng sống và kỹ năng mềm thay vì chạy đua học thêm ở nhiều nơi. Đó mới là nền tảng để các em phát triển toàn diện và thích ứng với cuộc sống sau này", GS Thái chia sẻ.

Theo các chuyên gia, phổ điểm Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 không chỉ tạo thuận lợi cho công tác tuyển sinh đại học mà còn phản ánh rõ những chuyển biến tích cực của giáo dục phổ thông sau quá trình đổi mới chương trình.

Đồng thời, kết quả kỳ thi cũng chỉ ra những lĩnh vực cần tiếp tục đầu tư, đặc biệt là giáo dục STEM và nâng cao chất lượng dạy học Tiếng Anh, để đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.