Hormuz sắp thông thương nhưng hệ quả kinh tế còn kéo dài nhiều tháng

Nếu thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz đạt được, hàng trăm tàu chở dầu mang dầu thô, khí đốt và các mặt hàng nhiên liệu có thể bắt đầu hành trình kéo dài khoảng một tháng để quay trở lại các cảng ở châu Á.

Các chuyên gia trong ngành và các nhà kinh tế cảnh báo, do hoạt động thương mại đã bị gián đoạn quá lâu, thị trường toàn cầu cần khá nhiều thời gian để trở lại trạng thái bình thường. Điều này đồng nghĩa sức ép lạm phát và các vấn đề chuỗi cung ứng có thể tiếp tục kéo dài đến hết năm 2026.

Ông Joshua Ngu - Phó Chủ tịch phụ trách khu vực châu Á - Thái Bình Dương của công ty tư vấn năng lượng Wood Mackenzie - cho rằng, đối với châu Á, tin tốt là khi eo biển Hormuz được mở lại, nguồn cung dầu và một phần khí đốt sẽ quay trở lại.

Tuy nhiên, tin xấu là trong hơn 3 tháng qua, mỗi ngày eo biển Hormuz đóng cửa đều khiến những gián đoạn kinh tế tăng theo cấp số nhân và lan sâu hơn tới toàn bộ chuỗi cung ứng. Những vấn đề này sẽ không thể được giải quyết trong thời gian ngắn.

Các nhà kinh tế lo ngại sức ép sẽ kéo dài lâu hơn cả cuộc khủng hoảng địa chính trị hiện tại. Chỉ riêng thời gian để các tàu thuyền đi qua eo biển, đến đích rồi quay trở lại cũng đã mất nhiều tháng. Quá trình này có thể còn chậm hơn nếu xuất hiện lo ngại về khả năng tái leo thang căng thẳng hoặc các công ty bảo hiểm từ chối bảo hiểm cho tàu thuyền hoạt động trong khu vực.

Áp lực lạm phát liên quan đến gián đoạn nguồn cung dầu mỏ, khí đốt và các sản phẩm từ dầu cũng có thể kéo dài. Ví dụ, giá LNG tại châu Á thường được liên kết với giá dầu với độ trễ từ 3-6 tháng. Điều đó có nghĩa là giá dầu giảm trong tháng 6 thì giá LNG vẫn có thể ở mức cao đến cuối năm.

Những ách tắc trong chuỗi cung ứng cũng được dự báo tiếp tục kéo dài. Một trong những lĩnh vực chịu thiệt hại kinh tế nặng nề nhất từ cuộc xung đột Iran là nguồn cung phân bón toàn cầu. Năm nước xuất khẩu phân bón lớn gồm Iran, Saudi Arabia, Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Bahrain hiện cung cấp hơn 1/3 nguồn cung urê toàn cầu. Gián đoạn ảnh hưởng tới mùa gieo trồng cao điểm tại Đông Nam Á, vốn diễn ra từ tháng 5 đến tháng 7.

Ông Albert Park - kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) - nhận định, việc gián đoạn trong khoảng 1 tháng vẫn có thể kiểm soát được, nhưng nếu kéo dài sâu vào mùa gieo trồng, năng suất cây trồng giảm sẽ tạo ra những vấn đề nghiêm trọng về an ninh lương thực.

Ở những lĩnh vực khác, các doanh nghiệp tại Nhật Bản và Hàn Quốc đang đối mặt với tình trạng thiếu naphtha - sản phẩm hóa dầu thu được trong quá trình lọc dầu thô, dùng để sản xuất màng nhựa và bao bì thực phẩm.

Nguồn cung hạn chế của các mặt hàng khác như heli và khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) cũng gây sức ép cho nhiều lĩnh vực, từ nấu nướng đến chẩn đoán hình ảnh trong y tế.

Ông Haruhiko Sakaino - cố vấn của Cơ quan Tài nguyên Thiên nhiên và Năng lượng Nhật Bản - cho biết, riêng đối với naphtha, việc khôi phục chuỗi cung ứng về trạng thái bình thường có thể mất ít nhất 1 năm kể từ khi nguồn hàng từ Trung Đông được nối lại. Mọi việc sẽ không đơn giản như chỉ khôi phục nhập khẩu, ông lưu ý. "Việc này giống như những mao mạch đã bị tổn thương, cần rất nhiều thời gian để hồi phục” - ông nói.