Hệ thống điện trước áp lực phụ tải tăng, thời tiết cực đoan

Phụ tải cán mốc hơn 1 tỷ kWh ngay trước mùa nắng nóng

Năm 2026 được dự báo có nhiều biến động phức tạp khi hiện tượng ENSO chuyển dần sang pha nóng. Điều này không chỉ làm gia tăng nắng nóng, hạn hán, mà còn đặt ra những thách thức trực tiếp đối với vận hành hệ thống điện và quản lý tài nguyên nước.

Ông Nguyễn Văn Hưởng - Trưởng phòng Dự báo Thời tiết - Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết: Dự báo từ tháng 6 – 8/2026, ENSO chủ yếu ở trạng thái trung tính, khả năng chuyển sang pha nóng El Nino tăng dần. Từ đầu mùa thu 2026, ENSO tiếp tục nghiêng về pha nóng và có thể chuyển sang El Nino vào cuối năm 2026 – đầu 2027.

Trong bối cảnh nắng nóng có xu hướng đến sớm và kéo dài dưới tác động của pha nóng ENSO. Nền nhiệt tăng cao, các đợt nắng nóng cũng xuất hiện nhiều và gay gắt, có khả năng kéo dài hơn so với trung bình sẽ làm gia tăng bốc hơi, trong khi lượng mưa đầu mùa có thể không ổn định và phân bố không đều, dẫn đến lưu lượng nước về hồ có thể suy giảm.

Theo dự báo, từ tháng 4 - 5/2026 lượng dòng chảy trên sông Đà về hồ Lai Châu ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm trong khi về các hồ Sơn La, Hòa Bình cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 5 – 20%. Ngược lại, dòng chảy trên sông Gâm về hồ Tuyên Quang thấp hơn trung bình nhiều năm từ 10 – 25%, trên sông Chảy về hồ Thác Bà thấp hơn từ 10 – 20%. Sang tháng 6/2026, lượng nước về các hồ nhìn chung đều thấp hơn trung bình nhiều năm.

Ông Nguyễn Đức Ninh – Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (NSMO) cho biết: Chỉ trong 2 tháng đầu năm 2026, phụ tải điện toàn quốc đã tăng khoảng 7,1%, riêng miền Bắc tăng tới 9,7%. Dự báo trong cao điểm mùa khô, công suất cực đại có thể tăng trên 12%, tiềm ẩn nguy cơ lập đỉnh mới so với năm 2025.

Trước dự báo nắng nóng xuất hiện sớm, lan rộng và kéo dài hơn so với năm trước, đặc biệt trong các tháng cao điểm từ tháng 6 đến tháng 8, điều này khiến nhu cầu sử dụng điện, nhất là cho làm mát, gia tăng đột biến.

Thông  tin từ Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (NSMO) cho biết, chỉ trong ngày 31/3 mặc dù thời tiết chưa bước vào nắng nóng nhưng nhu cầu sử dụng điện toàn quốc đã tăng cao đột biết, sản lượng điện tiêu thụ toàn quốc lần đầu tiên trong năm 2026 vượt ngưỡng 1 tỷ kWh, đạt 1.004,7 triệu kWh.

Không chỉ áp lực từ phía cầu, hệ thống còn chịu tác động từ những biến động của thị trường năng lượng oàn cầu. Nguồn cung nhiên liệu cho phát điện, đặc biệt là LNG và than nhập khẩu, đứng trước nhiều rủi ro do ảnh hưởng địa chính trị.

Bên cạnh đó, sự gia tăng nhanh của xe điện và xu hướng sạc tập trung vào các khung giờ cao điểm tiếp tục tạo áp lực lên hệ thống điện, nhất là trong bối cảnh hạ tầng lưới điện cũng đang chịu áp lực lớn khi một số đường dây 500kV đã vận hành đầy tải hoặc quá tải. Tiến độ các dự án lưới điện trọng điểm, đặc biệt tại miền Bắc, cùng với hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), tụ bù còn chậm so với kế hoạch, làm gia tăng thách thức trong vận hành hệ thống.

“Đây sẽ là những thách thức không nhỏ cho công tác vận hành hệ thống điện trong mùa nắng nóng năm nay”, ông Nguyễn Đức Ninh chia sẻ.

Thời tiết cực đoan gây áp lực cho hệ thống điện

Theo ông Nguyễn Văn Hưởng, trong bối cảnh biến đổi khí hậu gia làm nền nhiệt độ tăng cao, theo báo cáo của Tổ chức Khí tượng thế giới WMO, 11 năm vừa qua là 11 năm nóng nhất trong dữ liệu quan trắc lịch sử, trong khi có tại Việt Nam đó có 8/11 năm gần đây nhất ghi nhận nhiệt độ trung bình toàn quốc cáo nhất trong chuỗi lịch sử. Cùng với đó là nguy cơ xuất hiện  nắng nóng gay gắt, kéo dài dẫn đến áp lực về nguồn nước trong các tháng mùa khô.

Xu thế dòng chảy trên các lưu vực sông phổ biến thấp hơn trung bình nhiều năm, khả năng xảy ra khô hạn cục bộ tại các tỉnh khu vực cao nguyên Trung Bộ, đặc biệt tại các tỉnh Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa.

"Trong các đợt nắng nóng gay gắt, kéo dài nhiều ngày, nhu cầu sử dụng điện được dự báo sẽ tăng rất mạnh, đặc biệt tại các đô thị lớn và khu vực Trung Bộ, Bắc Bộ. Nhận định trong năm nay các đợt nắng nóng không chỉ gia tăng và có khả năng kéo dài mà còn có thể xuất hiện các đợt nắng nóng diện rộng theo dạng nóng oi, bức, tức là chênh lệch nhiệt độ ngày đêm không lớn, khiến cho nhu cầu sử dụng điện sẽ gia tăng”, ông Hưởng nhấn mạnh.

Theo đánh giá của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, có thể sẽ xuất hiện một số kịch bản thời tiết cực đoan như: Nắng nóng diện rộng kéo dài nhiều ngày liên tiếp, đặc biệt khi xảy ra đồng thời ở Bắc Bộ và Trung Bộ. Bên cạnh đó, tình trạng oi nóng với chênh lệch nhiệt độ ngày đêm không lớn, ví dụ ngày nắng nóng 35-37 độ, đêm vẫn duy trì tình trạng oi bức 28-31 độ.

Từ góc độ cơ quan dự báo khí tượng thủy văn, ông Nguyễn Văn Hưởng khuyến nghị các đơn vị vận hành hệ thống điện và quản lý hồ chứa cần đặc biệt chú trọng đến việc chủ động theo dõi, cập nhật và khai thác hiệu quả thông tin dự báo. Cụ thể, cần bám sát các bản tin dự báo, cảnh báo ở nhiều hạn khác nhau từ ngắn hạn, trung hạn đến dự báo mùa đặc biệt là các thông tin liên quan đến nắng nóng, lượng mưa và dòng chảy đến hồ, nhằm kịp thời điều chỉnh phương án vận hành phù hợp với diễn biến thực tế..

“Về phía Trung tâm, chúng tôi sẽ tăng cường cung cấp các bản tin chuyên đề, bản tin tác động và cảnh báo sớm theo nhu cầu ngành điện và quản lý tài nguyên nước, đồng thời đẩy mạnh phối hợp liên ngành giữa khí tượng thủy văn – điện lực – tài nguyên nước. Việc chia sẻ dữ liệu, thông tin theo thời gian thực sẽ góp phần nâng cao chất lượng dự báo, hỗ trợ hiệu quả cho công tác điều hành, qua đó giảm thiểu rủi ro do nắng nóng, thiếu nước và các hiện tượng thời tiết cực đoan gây ra”, ông Hưởng cho biết.

Nhằm tối ưu nguồn thủy điện trong điều kiện suy giảm lưu lượng nước về các hồ thủy điện trong mùa hè và mùa khô 2026, giải pháp được NSMO đưa ra là vận hành linh hoạt theo diễn biến thủy văn, tuân thủ quy trình liên hồ chứa, đồng thời sẵn sàng điều chỉnh khi xuất hiện tình huống bất thường. Tuy nhiên, cơ quan này cũng khuyến nghị các tổ chức, cá nhân cần nâng cao ý thức, trách nhiệm trong sử dụng điện tiết kiệm, giúp tiết kiệm chi phí và đảm bảo an ninh năng lượng.