Doanh nghiệp nhà nước và vai trò kiến tạo động lực phát triển đô thị

Toàn cảnh khu vực cảng dịch vụ năng lượng, dầu khí biển của Petrovietnam/đơn vị thành viên tại TP Hồ Chí Minh.

Trong tư duy kinh tế truyền thống, doanh nghiệp nhà nước (DNNN) thường được nhìn nhận trước hết qua hiệu quả sản xuất kinh doanh và đóng góp ngân sách. Cách tiếp cận này từng phù hợp trong giai đoạn nền kinh tế cần mở rộng năng lực sản xuất và tích lũy nguồn lực ban đầu.

Tuy nhiên, khi quá trình phát triển chuyển trọng tâm sang chất lượng tăng trưởng, cấu trúc đô thị và tính bền vững, vai trò của DNNN không thể dừng lại ở logic chỉ làm tốt phần việc của mình. TP HCM là nơi yêu cầu ấy trở nên rõ ràng và cấp bách nhất. Trong các định hướng phát triển, đồng chí Trần Lưu Quang - Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành uỷ TP HCM khẳng định, Thành phố sẽ đồng hành với Petrovietnam trong các định hướng chiến lược như đô thị thông minh, phát triển xanh và năng lượng sạch, xác định Petrovietnam là đối tác chiến lược trọng yếu cho chuyển dịch năng lượng và nâng cao sức cạnh tranh kinh tế biển. Cũng theo lãnh đạo TP HCM, đây là những trụ cột phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới, đặc biệt trong bối cảnh thành phố đặt mục tiêu trở thành đô thị văn minh, hiện đại, là trung tâm đổi mới sáng tạo, năng động và tích hợp các động lực tăng trưởng bền vững.

Trong bối cảnh đó, TP HCM không thiếu dự án, không thiếu dòng vốn, nhưng đang đối diện bài toán tổ chức phát triển: tổ chức không gian đô thị, tổ chức các trục hạ tầng nền tảng, tổ chức mối quan hệ giữa công nghiệp - năng lượng - môi trường - công nghệ và an sinh xã hội. Trong bài toán này, những chủ thể có quy mô đủ lớn, tầm nhìn đủ dài và khả năng chịu trách nhiệm quốc gia trở nên đặc biệt quan trọng.

Petrovietnam và UBND TP HCM đã có buổi làm việc nhằm thống nhất các nội dung của thỏa thuận hợp tác giữa hai bên, đồng thời rà soát tình hình phối hợp tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, cũng như triển khai các hoạt động an sinh xã hội trên địa bàn thành phố.

Từ yêu cầu thực tiễn đó, việc Petrovietnam đã có nhiều buổi làm việc với lãnh đạo Thành ủy, UBND TP HCM từ cuối năm 2025 đến đầu năm 2026, tiến tới ký kết thỏa thuận hợp tác, cho thấy một cách tiếp cận mới: DNNN không đứng ngoài chiến lược phát triển đô thị, mà tham gia trực tiếp vào quá trình đồng kiến tạo. Điểm đáng chú ý ở đây không nằm ở hình thức buổi làm việc, mà ở nội dung và tốc độ phản hồi chính sách. Chỉ trong thời gian ngắn sau buổi làm việc tháng 11/2025, nhiều kiến nghị của Petrovietnam và các đơn vị thành viên đã được thành phố xem xét, tháo gỡ; 13/30 nội dung thuộc thẩm quyền thành phố đã được giải quyết, các nội dung còn lại tiếp tục được chỉ đạo xử lý.

Song song với cơ chế phối hợp, những con số hoạt động của Petrovietnam trên địa bàn TP HCM cho thấy Tập đoàn đã trở thành một cấu phần lớn trong cấu trúc kinh tế đô thị. Phần lớn các hoạt động chủ lực của Petrovietnam tập trung tại khu vực TP HCM và vùng đô thị mở rộng: tỷ trọng rất cao các lô, mỏ dầu khí; hệ thống đường ống dẫn khí; kho chứa, trạm nạp; các nhà máy xử lý, chế biến khí; cùng mạng lưới phân phối xăng dầu...

Quan trọng hơn, trong giai đoạn 2020-2025, doanh thu của các đơn vị thành viên Petrovietnam trên địa bàn TP HCM đạt khoảng 2,8 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 19% GRDP của thành phố. Các khoản nộp ngân sách phát sinh tại địa bàn đạt 590,2 nghìn tỷ đồng, chiếm 15,8% tổng thu ngân sách thành phố. Những con số này cho thấy Petrovietnam không chỉ “đóng góp”, mà đang đồng hành với TP HCM ở quy mô nền kinh tế đô thị.

Tuy vậy, nếu chỉ dừng ở các chỉ tiêu tài chính, vai trò của Petrovietnam vẫn chưa được nhìn nhận đầy đủ. Bởi lẽ giá trị cốt lõi nằm ở chỗ: năng lượng, khí, điện, LNG, logistics và dịch vụ dầu khí không tồn tại độc lập, mà trở thành hạ tầng nền cho toàn bộ hoạt động công nghiệp - dịch vụ - đô thị của TP HCM. Cũng từ góc nhìn này, sự khác biệt căn bản của giai đoạn phát triển hiện nay nằm ở việc đô thị không thể được vận hành bằng tư duy dự án đơn lẻ. Một nhà máy, một tuyến ống, hay một kho cảng nếu tách rời khỏi tổng thể đô thị sẽ nhanh chóng bộc lộ giới hạn.

Do đó, không gian phát triển của TP HCM tương lai phải là năng lượng gắn với môi trường; công nghiệp gắn với chất lượng sống; hạ tầng gắn với công nghệ cao và chuyển đổi số... Từ sự đan xen ấy, vai trò của Petrovietnam đang dịch chuyển từ “đơn vị triển khai công trình” sang tổ chức các trục phát triển dài hạn: bảo đảm an ninh năng lượng, hỗ trợ chuyển dịch xanh, tạo nền tảng cho công nghiệp công nghệ cao và logistics đô thị.

Ở cấp độ chiến lược, thỏa thuận hợp tác giữa Petrovietnam và TP HCM khi được ký kết sẽ có thể giải quyết các vấn đề trước mắt đồng thời tạo ra hành lang phối hợp ổn định, lâu dài, giúp hai bên cùng tổ chức không gian phát triển theo tầm nhìn chiến lược.

Một điểm quan trọng khác trong vai trò kiến tạo của DNNN là an sinh xã hội và phát triển con người. Tại TP HCM, Petrovietnam và các đơn vị thành viên đã tạo việc làm ổn định cho gần 36.000 lao động, đồng thời dành nguồn lực đáng kể cho các chương trình an sinh xã hội.

Cụ thể, giai đoạn 2020-2025, tổng kinh phí an sinh xã hội trên địa bàn đạt gần 276 tỷ đồng; riêng năm 2025, Petrovietnam bố trí 25,4 tỷ đồng cho các chương trình hỗ trợ người nghèo, giáo dục STEM, học bổng cho học sinh khó khăn... Những hoạt động này, không nằm ngoài logic phát triển, mà là một phần của chiến lược đầu tư vào chất lượng đô thị và nguồn nhân lực tương lai.

Từ toàn bộ bức tranh trên, có thể khẳng định rằng, với vai trò và năng lực của mình, Petrovietnam sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và hoàn thiện các trụ cột phát triển của TP HCM, đồng thời tham gia sâu vào việc nâng cao chất lượng sống đô thị, từ bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch xanh, đến đầu tư cho con người và an sinh xã hội. Petrovietnam thực sự đang cùng TP HCM từng bước hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững: kinh tế tăng trưởng hài hòa, môi trường ngày càng được cải thiện, đời sống người dân không ngừng được nâng lên, qua đó củng cố nền tảng cho một đô thị hiện đại, đáng sống và có sức cạnh tranh dài hạn ở tầm khu vực và quốc tế.

Minh Khang