BSR và PVSM: Hai mắt xích quan trọng trong phát triển hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng tại miền Trung

Hạt nhân của ngành công nghiệp lọc hóa dầu - năng lượng

Từ lâu, miền Trung được xem là khu vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế biển của Việt Nam. Đây là khu vực có đường bờ biển dài, vị trí nằm giữa hai đầu đất nước, khả năng kết nối với hành lang kinh tế Đông - Tây, cùng hệ thống cảng biển và các khu kinh tế ven biển đã tạo nên những lợi thế chiến lược để khu vực này phát triển hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng quy mô lớn.

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng, biến động chuỗi cung ứng toàn cầu và yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ công nghiệp, lợi thế địa lý sẽ không thể tạo đột phá nếu không được chuyển hóa thành năng lực sản xuất, năng lực dịch vụ kỹ thuật và năng lực kết nối thị trường. Trước các yêu cầu đó, KKT Dung Quất dường như là câu trả lời thích hợp nhất. Trong chuỗi giá trị công nghiệp - năng lượng ấy, sự hiện diện của BSR và PVSM là một lợi thế hiếm có. BSR sở hữu nền tảng công nghiệp lọc hóa dầu với quy mô lớn, giữ vai trò quan trọng đối với an ninh năng lượng quốc gia. PVSM sở hữu hệ thống hạ tầng đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao và kinh nghiệm thực tiễn phong phú trong đóng mới, sửa chữa tàu biển, phương tiện nổi, gia công kết cấu và cơ khí công nghiệp. Một điểm rất quan trọng đó là cả hai đơn vị đều thuộc hệ sinh thái Petrovietnam với chủ trương phát triển liên kết chuỗi, tận dụng tối đa các ưu thế của nhau.

BSR là nền tảng cốt lõi để phát triển ngành công nghiệp - năng lượng tại khu vực miền Trung.

Để làm rõ hơn vai trò quan trọng của hai đơn vị này trong phát triển hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng tại miền Trung, đầu tiên chúng ta cần phân tích vai trò của BSR. Sau nhiều năm vận hành, Nhà máy Lọc dầu (NMLD) Dung Quất do BSR quản lý đã vượt ra ngoài ý nghĩa của một dự án công nghiệp đơn thuần. Đây là công trình đặt nền móng cho ngành lọc hóa dầu Việt Nam, góp phần bảo đảm nguồn cung xăng dầu, hỗ trợ điều tiết thị trường và tạo dựng đội ngũ nhân lực kỹ thuật chất lượng cao trong lĩnh vực chế biến dầu khí.

Với công suất chế biến theo thiết kế 6,5 triệu tấn dầu thô mỗi năm, BSR hiện là một trong những doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng xăng dầu trong nước. Năm 2025, BSR ghi nhận doanh thu thuần 141.578 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 5.189 tỷ đồng. Tổng tài sản của doanh nghiệp đạt 85.069 tỷ đồng, cho thấy quy mô tài chính và năng lực tích lũy ngày càng được củng cố. Từ khi đi vào vận hành thương mại đến nay, doanh nghiệp đã đạt tổng doanh thu vượt 1,7 triệu tỷ đồng, nộp ngân sách nhà nước trên 237 nghìn tỷ đồng. Những con số đó cho thấy NMLD Dung Quất không chỉ là một cơ sở sản xuất xăng dầu, mà đã trở thành trụ cột công nghiệp, nguồn thu lớn của quốc gia và địa phương, đồng thời là nền tảng để hình thành các chuỗi giá trị mới tại Dung Quất.

Các kỹ sư tại NMLD Dung Quất được đánh giá là những chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực lọc hóa dầu tại Việt Nam.

Trong bối cảnh nhu cầu nhiên liệu truyền thống có thể thay đổi theo xu hướng chuyển dịch năng lượng, một doanh nghiệp lọc dầu muốn phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào sản lượng xăng dầu. Trong tương lai, BSR sẽ nâng cao tỷ trọng sản phẩm hóa dầu, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng cao, đa dạng hóa nguyên liệu, đầu tư vào nhiên liệu xanh, nhiên liệu đặc chủng, đồng thời mở rộng khả năng tích hợp với các ngành công nghiệp liên quan.

Dự án nâng cấp, mở rộng NMLD Dung Quất cần được đặt trong tầm nhìn ấy. Đây không chỉ là câu chuyện tăng công suất, mà là cơ hội để chuyển dịch theo hướng chế biến sâu, nâng cao tính linh hoạt về nguyên liệu, mở rộng danh mục sản phẩm và gia tăng sức cạnh tranh trong dài hạn. Khi NMLD Dung Quất được xác định là hạt nhân của Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại KKT Dung Quất, vai trò của BSR không chỉ giới hạn trong phạm vi doanh nghiệp, mà gắn với năng lực dẫn dắt cả một không gian công nghiệp.

Nền tảng của cơ khí và dịch vụ kỹ thuật công nghiệp

Nếu BSR tạo ra “lõi” năng lượng và sản phẩm lọc hóa dầu, thì PVSM có vai trò quan trọng trong việc hình thành năng lực cơ khí, đóng tàu, sửa chữa phương tiện nổi và dịch vụ kỹ thuật công nghiệp.

Sau quá trình tái cơ cấu, PVSM đang định vị lại mình không chỉ là một doanh nghiệp đóng tàu, mà là đơn vị hoạt động trong lĩnh vực đóng tàu và công nghiệp cơ khí dầu khí, năng lượng. Đây là sự thay đổi có tính chiến lược, bởi thị trường không thể chỉ bó hẹp trong các đơn hàng đóng mới, sửa chữa tàu biển. Không gian phát triển của PVSM cần được mở rộng sang sửa chữa, bảo dưỡng, chế tạo kết cấu thép, gia công thiết bị, sửa chữa phương tiện nổi, thực hiện các hạng mục cơ khí cho công trình dầu khí - năng lượng và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghiệp biển.

PVSM được đánh giá là đơn vị có hạ tầng và năng lực cơ khí thuộc Top đầu tại miền Trung.

Ông Nguyễn Anh Minh - Tổng Giám đốc PVSM chia sẻ, sau quá trình tái cơ cấu, PVSM đang từng bước khẳng định vị thế doanh nghiệp cơ khí công nghiệp và đóng tàu có năng lực tại miền Trung. Với hệ thống ụ tàu, cầu tàu, nhà xưởng, bến bãi, cùng đội ngũ kỹ sư, công nhân kỹ thuật giàu kinh nghiệm, PVSM có khả năng thực hiện đồng thời nhiều lĩnh vực như đóng mới, sửa chữa tàu biển, sửa chữa phương tiện nổi, gia công kết cấu thép, chế tạo thiết bị và thực hiện các hạng mục cơ khí phục vụ công trình dầu khí - năng lượng.

Những năm gần đây, PVSM đã cho thấy dấu hiệu phục hồi rõ nét. Giai đoạn 2021-2025, doanh nghiệp thực hiện 171 sản phẩm, với tổng doanh thu đạt 3.609,81 tỷ đồng; trong đó có 23 sản phẩm thuộc lĩnh vực trong ngành, 104 sản phẩm ngoài ngành và 44 sản phẩm cho khách hàng nước ngoài. Cơ cấu này cho thấy PVSM đang từng bước mở rộng thị trường, giảm phụ thuộc vào một nhóm khách hàng hoặc một loại sản phẩm đơn lẻ.

Tổng doanh thu giai đoạn 2021-2025 của PVSM đạt 4.483,52 tỷ đồng, bằng 125% chỉ tiêu đề ra. Doanh thu tăng từ 464,45 tỷ đồng năm 2021 lên 803,86 tỷ đồng năm 2022, 831,57 tỷ đồng năm 2023, 1.135,63 tỷ đồng năm 2024 và đạt khoảng 1.248 tỷ đồng trong năm 2025. Đà tăng trưởng đó phản ánh quá trình từng bước khôi phục năng lực sản xuất, cải thiện công tác thị trường và tạo dựng niềm tin đối với khách hàng.

Người lao động PVSM có trình độ chuyên môn cao, đặc biệt là trong lĩnh vực hàn.

Riêng cơ cấu doanh thu năm 2025 cho thấy thế mạnh nổi bật của PVSM vẫn nằm ở mảng sửa chữa tàu và phương tiện biển, với 849 tỷ đồng, chiếm khoảng 68% tổng doanh thu. Hoạt động đóng mới đóng góp 303 tỷ đồng, tương đương 24%; gia công và các hoạt động khác đạt hơn 96 tỷ đồng, chiếm khoảng 8%. Đây là cơ cấu hợp lý trong giai đoạn doanh nghiệp tiếp tục ổn định hoạt động, vừa duy trì nguồn việc thường xuyên từ sửa chữa, vừa đầu tư năng lực cho các sản phẩm đóng mới và gia công cơ khí có giá trị cao hơn.

Điểm đáng chú ý là trong định hướng giai đoạn 2026-2030, PVSM đặt mục tiêu đưa ụ tàu mới vào khai thác từ cuối năm 2027, qua đó nâng số lượt tàu vào dock sửa chữa từ khoảng 52 lượt hiện nay lên khoảng 100-120 lượt mỗi năm. Khi công suất hạ tầng được phát huy đầy đủ, năng lực sửa chữa, gia công và đóng mới của doanh nghiệp sẽ được mở rộng đáng kể.

BSR - PVSM và giá trị liên kết chuỗi

Về mặt địa lý, BSR và PVSM cùng nằm trong KKT Dung Quất. Nhưng điều quan trọng hơn là hai doanh nghiệp có thể tạo ra sự liên kết về năng lực. BSR vận hành một tổ hợp công nghiệp lọc hóa dầu quy mô lớn, với nhu cầu thường xuyên về bảo dưỡng sửa chữa, gia công cơ khí, chế tạo kết cấu, thiết bị phụ trợ, dịch vụ hàng hải, logistics và xử lý kỹ thuật. PVSM có thể từng bước nâng tỷ trọng tham gia vào các công việc phù hợp trong chuỗi nhu cầu đó, từ sửa chữa cơ khí, gia công kết cấu đến tham gia các gói dịch vụ kỹ thuật có hàm lượng công nghệ cao.

Ngược lại, sự hiện diện của BSR tạo ra một thị trường nền tảng cho PVSM. Không chỉ là nhu cầu trực tiếp từ NMLD Dung Quất, BSR còn là hạt nhân thu hút các dự án lọc hóa dầu, kho cảng, năng lượng và công nghiệp phụ trợ. Khi không gian đầu tư tại KKT Dung Quất được mở rộng, nhu cầu đối với cơ khí chế tạo, lắp đặt, bảo dưỡng, sửa chữa thiết bị và dịch vụ biển cũng sẽ tăng lên. Đây chính là dư địa để PVSM định vị vai trò trong hệ sinh thái mới.

Tàu Mecury nhập dầu thô nguyên liệu cho NMLD Dung Quất. Đây là con tàu được đóng tại PVSM.

Sự liên kết này cần được thể hiện bằng những cơ chế cụ thể hơn, thay vì chỉ dừng ở hợp tác nội bộ. Đó có thể là việc xây dựng danh mục nhu cầu dịch vụ kỹ thuật dài hạn; liên kết trong đào tạo nhân lực cơ khí - tự động hóa - bảo dưỡng công nghiệp; phối hợp nghiên cứu nội địa hóa một số thiết bị, cấu kiện; thiết lập cơ chế ưu tiên sử dụng sản phẩm, dịch vụ có chất lượng của nhau; đồng thời cùng tham gia vào quá trình chuẩn bị cho các dự án lớn tại Dung Quất.

Đối với Petrovietnam, đây là lúc tư duy liên kết chuỗi cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn. Vai trò của tập đoàn kinh tế nhà nước số 1 Việt Nam không chỉ nằm ở quy mô từng đơn vị thành viên, mà ở khả năng tổ chức các đơn vị đó thành chuỗi giá trị có tính bổ trợ, chia sẻ thị trường, công nghệ, nhân lực và hạ tầng.

Dock tàu của PVSM có thể tiếp nhận được nhiều tàu, giàn khoan cùng một lúc.

BSR mạnh về chế biến dầu khí, sản phẩm năng lượng, thị trường và năng lực vận hành công nghiệp quy mô lớn. PVSM mạnh về đóng tàu, cơ khí chế tạo, sửa chữa phương tiện nổi và dịch vụ kỹ thuật. Khi hai năng lực này được đặt trong cùng một chiến lược phát triển, KKT Dung Quất có thể tiến gần hơn đến mô hình một trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp: vừa sản xuất năng lượng, vừa phát triển cơ khí công nghiệp, vừa hình thành dịch vụ kỹ thuật biển và logistics hiện đại. Đó không chỉ là câu chuyện phát triển của BSR hay PVSM. Đó là bài toán xây dựng năng lực công nghiệp quốc gia tại miền Trung, từ chính những doanh nghiệp đang hiện hữu, những hạ tầng đã được đầu tư và một tư duy liên kết chuỗi đủ mạnh để biến tiềm năng thành sức bật mới.

Thanh Hiếu