Lễ hội Văn hóa Thế giới tạo thêm giá trị cho di sản Hà Nội

Nhân dịp này, Báo Lao Động trao đổi với PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương - về ý nghĩa của sự kiện giao lưu văn hóa quốc tế và những giá trị có thể tạo ra cho công nghiệp văn hóa Thủ đô.

Theo ông, việc tổ chức sự kiện tại không gian di sản này có ý nghĩa như thế nào trong việc giới thiệu hình ảnh Hà Nội với bạn bè quốc tế?

- Lựa chọn Hoàng thành Thăng Long mang ý nghĩa sâu sắc, bởi không gian di sản đã tự kể câu chuyện về Hà Nội trước khi các chương trình nghệ thuật bắt đầu. Sự hiện diện của 50 quốc gia và tổ chức quốc tế giúp bạn bè thế giới cảm nhận một Thủ đô giàu chiều sâu lịch sử, đậm bản sắc và sẵn sàng đối thoại, hội nhập. Qua trải nghiệm nghệ thuật, giao lưu văn hóa và tương tác trực tiếp, người tham dự cũng được khơi gợi nhu cầu khám phá lịch sử Thăng Long, đời sống Hà Nội và những giá trị làm nên cốt cách người Hà Nội.

Nếu kết nối tốt chương trình với các câu chuyện di sản, thuyết minh đa ngôn ngữ, chúng ta sẽ giúp công chúng hiểu rõ hơn giá trị của Hoàng thành Thăng Long và văn hóa Hà Nội.

Lễ hội kết hợp các giá trị truyền thống như Quan họ, Nhã nhạc cung đình Huế, văn hóa dân tộc với Rap, Hip-hop, EDM và công nghệ. Theo ông, cách làm này giúp di sản đến gần hơn với giới trẻ và công chúng quốc tế ra sao, đồng thời cần lưu ý gì để sáng tạo không làm mất chiều sâu di sản?

- Tôi cho rằng, đây là một hướng tiếp cận có nhiều triển vọng nếu được thực hiện bằng hiểu biết và sự tôn trọng di sản. Công chúng trẻ có cách tiếp nhận văn hóa khác các thế hệ trước. Nghệ thuật đương đại và công nghệ có thể tạo điểm chạm đầu tiên, giúp các bạn thấy di sản gần gũi với đời sống của mình. Với công chúng quốc tế, hình ảnh, chuyển động, phụ đề đa ngôn ngữ và cách dẫn chuyện phù hợp cũng có thể mở đường cho sự tiếp nhận.

Tuy nhiên, cần phân biệt việc đưa nhiều loại hình vào một chương trình với việc phối trộn chúng trong một tác phẩm. Có thể dành không gian cho Quan họ, Nhã nhạc, sau đó giới thiệu những sáng tạo đương đại lấy cảm hứng từ truyền thống. Với tác phẩm thử nghiệm, nghệ sĩ cần hiểu chất liệu, trao đổi với nghệ nhân và nói rõ đó là một cách diễn giải mới. Không thể coi việc thêm nhịp điện tử hay hiệu ứng thị giác là đã làm cho di sản có sức sống mới.

Chiều sâu của di sản nằm ở làn điệu, lề lối, tri thức, ký ức và quan hệ cộng đồng. Vì vậy, nghệ nhân cần có tiếng nói trong quá trình sáng tạo, được ghi nhận và hưởng lợi xứng đáng. Công chúng cũng cần được tiếp cận những thực hành di sản trong bối cảnh phù hợp để hiểu nền tảng của các thử nghiệm đương đại.

Lễ hội chỉ diễn ra trong 4 ngày, nhưng những kết nối được tạo ra có thể tiếp tục sau sự kiện. Theo ông, Hà Nội cần làm gì để những kết nối giữa nghệ sĩ, tổ chức văn hóa, doanh nghiệp và công chúng được duy trì, đồng thời từng bước trở thành nguồn lực cho phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô?

- Hà Nội cần chuẩn bị cho giai đoạn sau lễ hội ngay từ khi xây dựng chương trình. Bốn ngày có thể tạo sự chú ý, nhưng để sự chú ý ấy trở thành nguồn lực phát triển cần có người tiếp nối, sản phẩm tiếp nối và cơ chế hợp tác cụ thể.

Trước hết, cần duy trì mạng lưới giữa nghệ sĩ, cơ quan văn hóa, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp. Có thể lựa chọn những ý tưởng có tiềm năng để phát triển thành chương trình trao đổi nghệ sĩ, tác phẩm đồng sáng tạo, đào tạo hoặc hợp tác phân phối. Sau sự kiện, mỗi kết nối cần có đầu mối và kế hoạch thực hiện cụ thể.

Cùng với đó, những trải nghiệm có chất lượng cần được đưa vào đời sống văn hóa thường xuyên. Bảo tàng, trường học, không gian sáng tạo có thể tiếp nối bằng tọa đàm, thực hành nghệ thuật, trưng bày hoặc chương trình tìm hiểu văn hóa thế giới. Doanh nghiệp du lịch có thể phối hợp với đơn vị quản lý di sản xây dựng các hành trình kết nối Hoàng thành Thăng Long với phố cổ, làng nghề và những địa điểm văn hóa phù hợp. Người dân, nghệ nhân và cơ sở kinh doanh địa phương cần có cơ hội tham gia và hưởng lợi.

Về công nghiệp văn hóa, lễ hội có thể trở thành nơi hình thành và giới thiệu những sản phẩm có khả năng tiếp tục lưu thông trên thị trường như chương trình biểu diễn, thiết kế thời trang, sản phẩm thủ công, phim và nội dung số. Thành phố có thể hỗ trợ kết nối thị trường, tư vấn bản quyền và tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ, người sáng tạo trẻ tham gia. Tư liệu lễ hội cũng cần được tuyển chọn thành nội dung đa ngôn ngữ để tiếp tục quảng bá và phục vụ giáo dục, đồng thời bảo đảm quyền lợi của nghệ sĩ, nghệ nhân.

Cuối cùng, cần đánh giá kết quả sau 3 hoặc 6 tháng: Có bao nhiêu hợp tác được thực hiện, sản phẩm nào được phát triển, nghệ sĩ và doanh nghiệp có thêm cơ hội gì, công chúng có tiếp tục tham gia hay không. Từ đó, Hà Nội có thể từng bước xây dựng một thương hiệu lễ hội quốc tế có chất lượng ổn định. Khi lễ hội kết thúc nhưng những cuộc gặp gỡ, tác phẩm và cơ hội mới vẫn tiếp tục, đó chính là lúc sức hấp dẫn văn hóa trở thành nguồn lực phát triển lâu dài của Thủ đô.

Cảm ơn ông về những chia sẻ!