Hà Nội miễn phí xe buýt trong Vành đai 1: "Phép thử" cho một đô thị xanh

Lượng hành khách tại các điểm trung chuyển lớn tăng đáng kể nhờ sức hút của chính sách "vé 0 đồng". Ảnh: Hanoibus

Sau hơn 2 tuần triển khai chính sách miễn phí xe buýt trong Vành đai 1 đã cho thấy đây không chỉ là giải pháp hỗ trợ một phần chi phí đi lại cho người dân trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động. Xa hơn thế, nó còn được xem là "phép thử" quan trọng nhằm thay đổi thói quen tham gia giao thông, nâng cao chất lượng dịch vụ công cộng và đặt nền móng vững chắc cho lộ trình chuyển đổi sang mô hình đô thị xanh.

Tấm “vé 0 đồng” và sự chuyển dịch thói quen đi lại

Sáng giữa tháng 7, tiết trời Hà Nội oi ả, vắt kiệt sức của những dòng người chen chúc trên đường phố. Nhưng bên trong khoang xe buýt số 02 chạy dọc trục đường Nguyễn Thái Học - Tôn Đức Thắng (đoạn nằm trong Vành đai 1), không khí lại mang một nhịp điệu hoàn toàn khác: mát mẻ, trật tự, yên tĩnh.

Chính sách miễn phí xe buýt trong khu vực Vành đai 1 (bao trọn các vùng lõi như phường Hoàn Kiếm, Ba Đình, Cửa Nam, Ngọc Hà, Giảng Võ, Văn Miếu - Quốc Tử Giám) được kích hoạt từ ngày 1/7 đang tạo ra một luồng sinh khí mới cho hệ thống giao thông công cộng của Thủ đô.

Với nhiều người dân Hà Nội, chiếc xe máy từ lâu đã không chỉ là phương tiện, mà còn là "đôi chân" gắn liền với nếp sống ngõ nhỏ, phố nhỏ. Việc thuyết phục người dân để lại chiếc xe cá nhân ở nhà, đi bộ ra trạm chờ và bước lên xe buýt luôn là một bài toán hóc búa đối với các nhà quản lý đô thị trong suốt nhiều thập kỷ qua. Thế nhưng, "cú hích" mang tên "vé 0 đồng" đã mang đến một "luồng gió mới".

Chị Trần Thu Phương (32 tuổi, nhân viên văn phòng tại phố Lý Thường Kiệt) là một trong những người đã quyết định "cất gọn" chiếc xe máy để trở thành hành khách thân thiết của phương tiện công cộng suốt nửa tháng qua.

Chị Phương chia sẻ: Nhà tôi ở phố Đội Cấn, công ty ở Lý Thường Kiệt, toàn bộ quãng đường di chuyển hàng ngày đều nằm trong Vành đai 1. Ban đầu, tôi thử đi xe buýt chỉ vì tò mò với chính sách miễn phí. Nhưng sau vài ngày, tôi nhận ra mình không chỉ tiết kiệm được một khoản tiền xăng, tiền gửi xe trên phố mà quan trọng hơn là tôi được "giải phóng" khỏi sự căng thẳng, khói bụi và tiếng còi xe đinh tai nhức óc mỗi giờ tan tầm.

Thực tế, giá vé dưới 10.000 đồng cho một lượt vé xe buýt trong nội thành không phải là rào cản tài chính đối với chị Phương cũng như nhiều người dân Thủ đô, nhưng khi được đưa về mức "vé 0 đồng", nó trở thành lời mời gọi đầy hấp dẫn, khiến nhiều người sẵn sàng thay đổi thói quen cũ.

Ghi nhận thực tế tại các điểm trung chuyển lớn như trạm Long Biên, bến xe Kim Mã, hay các điểm dừng dọc trục Hai Bà Trưng, Trần Hưng Đạo, lượng khách sử dụng xe buýt để di chuyển quãng ngắn trong khu vực trung tâm đã tăng. Không chỉ có học sinh, sinh viên hay người cao tuổi như trước kia, giới công sở, văn phòng cũng đã xuất hiện nhiều hơn trên các chuyến xe buýt công cộng.

Tuy nhiên, việc thay đổi thói quen không thể là câu chuyện một sớm một chiều. Tấm "vé 0 đồng" có thể là "thỏi nam châm" để thu hút sự chú ý, nhưng điều gì sẽ giữ chân khách ở lại với xe buýt khi qua giai đoạn ban đầu? Đây chính là lúc chất lượng dịch vụ công cộng phải lên tiếng.

Chị Vũ Thuỷ (40 tuổi, cư dân phường Ba Đình) chia sẻ góc nhìn thực tế: Miễn phí là rất tốt, nhưng nếu xe vẫn nhồi nhét, tài xế phóng nhanh phanh gấp, hay thời gian chờ xe quá lâu thì người dân rồi cũng sẽ quay lại với xe máy.

Rất may là từ khi áp dụng chính sách mới, di chuyển từ nhà đến chỗ làm trên đường Lê Duẩn, tôi thấy tinh thần phục vụ của nhân viên soát vé thân thiện, nhiệt tình hướng dẫn hành khách, xe cũng được vệ sinh sạch sẽ hơn. Chúng tôi mong mỏi điều này sẽ được duy trì thành văn hóa cố định chứ không chỉ diễn ra ngày một, ngày hai.

Không gian bên trong khoang xe buýt thoáng mát, trật tự, giúp hành khách được "giải phóng" khỏi sự căng thẳng, khói bụi và tiếng còi xe của giao thông nội đô. Ảnh: HH

"Bài toán" giữ chân hành khách

Việc Hà Nội khoanh vùng Vành đai 1 - khu vực lõi có mật độ dân cư và phương tiện đậm đặc nhất Thủ đô để thực hiện chính sách xe buýt miễn phí cho thấy đây là bài toán chiến lược. Nó không mang tính cào bằng, mà nhắm thẳng vào "điểm nóng" của ùn tắc và ô nhiễm không khí.

Đánh giá về chủ trương này, các chuyên gia giao thông đô thị nhìn nhận, đây là một nước cờ "đắt giá" mang lại đa giá trị cho bức tranh phát triển của Hà Nội. Không nên nhìn khoản tiền trợ giá cho xe buýt miễn phí là một sự hao hụt của ngân sách. Đó thực chất là một khoản đầu tư sinh lời khổng lồ.

"Khoản lợi nhuận" ở đây được tính bằng sức khỏe của hàng triệu người dân, bằng việc giảm thiểu hàng tấn khí thải CO2 và bụi mịn PM2.5 xả ra môi trường lõi đô thị mỗi ngày và bằng việc tiết kiệm hàng triệu giờ đồng hồ lãng phí do ùn tắc giao thông.

Khi số lượng xe máy cá nhân giảm xuống, không gian công cộng sẽ được trả lại cho người đi bộ, cho cây xanh và các sinh hoạt cộng đồng khác.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng chỉ ra rằng, để chính sách này thực sự trở thành bệ phóng cho mô hình "đô thị xanh", Hà Nội sẽ phải đối mặt với áp lực về cơ sở hạ tầng. Khi lượng hành khách tăng lên, tần suất các chuyến xe phải được điều chỉnh để tránh tình trạng quá tải.

Bên cạnh đó, việc thiếu hụt làn đường dành riêng cho xe buýt trong khu vực Vành đai 1 vẫn là điểm nghẽn lớn nhất. Nếu xe buýt vẫn phải "chôn chân" giữa dòng ô tô và xe máy trong giờ cao điểm, thì ưu thế về thời gian di chuyển sẽ không còn, khiến phương tiện công cộng mất đi sức cạnh tranh lớn nhất so với phương tiện cá nhân.

Để giải quyết bài toán này, việc miễn phí vé phải được đồng bộ hóa với một hệ sinh thái giao thông thông minh. Việc kết nối liền mạch giữa các tuyến buýt với hệ thống đường sắt đô thị (Metro) đang dần hình thành, cùng với việc nâng cấp hệ thống nhà chờ tích hợp công nghệ thông tin (báo thời gian xe đến, wifi miễn phí, mái che chống nóng) là những bước đi mang tính sống còn.

Có thể thấy, chính sách miễn phí xe buýt trong Vành đai 1 từ ngày 1/7 không chỉ dừng lại ở câu chuyện của một vài tuyến đường hay những tấm "vé 0 đồng". Nó mang một thông điệp mạnh mẽ của chính quyền Hà Nội về một quyết tâm cải tổ diện mạo giao thông.

Với những tín hiệu tích cực từ sự đón nhận của người dân trong 2 tuần vừa qua, Hà Nội hoàn toàn có thể hy vọng về một hình hài đô thị văn minh, nơi khói bụi và tiếng còi xe nhường chỗ cho những nhịp sống xanh, an lành và bền vững.