Đề xuất thi tuyển hiệu trưởng thay vì chỉ bổ nhiệm
Việc sắp xếp, tinh gọn mạng lưới trường học trên cả nước đang bước vào giai đoạn nước rút, song nhiều chuyên gia cho rằng, thách thức lớn nhất không nằm ở việc hợp nhất đầu mối mà là lựa chọn người đứng đầu đủ năng lực quản trị.
Trong bối cảnh mỗi trường sau sáp nhập chỉ còn một hiệu trưởng, đã xuất hiện đề xuất tổ chức thi tuyển chức danh này để bảo đảm chọn đúng người, thay vì chủ yếu dựa trên quy trình bổ nhiệm.
Hiệu trưởng là "linh hồn" của trường học
Theo kế hoạch của Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc sắp xếp, tinh gọn mạng lưới cơ sở giáo dục sẽ cơ bản hoàn thành trước ngày 30/8. Sau sáp nhập, các địa phương sẽ vận hành theo hai mô hình gồm trường một cấp có nhiều điểm trường hoặc phân hiệu và trường phổ thông liên cấp. Điểm chung là mỗi đơn vị chỉ còn một hiệu trưởng.
Trong khi Hà Nội đã ban hành bộ tiêu chí và hướng dẫn cụ thể để lựa chọn, bổ nhiệm hiệu trưởng, hiệu phó sau sáp nhập, nhiều địa phương vẫn thừa nhận khâu khó nhất hiện nay là bố trí nhân sự quản lý.
Sáp nhập hàng nghìn trường học đang bước vào giai đoạn quyết định, nhưng nhiều chuyên gia cho rằng thách thức lớn nhất không nằm ở việc gộp đầu mối, mà ở khâu lựa chọn người đứng đầu.
Theo thầy Nguyễn Văn Lực, nguyên giáo viên Trường THCS Trịnh Phong (Khánh Hòa), thành công của việc sắp xếp trường học phụ thuộc rất lớn vào đội ngũ giáo viên, nhưng người giữ vai trò quyết định vẫn là hiệu trưởng.
Ông cho rằng, trong bối cảnh quy mô trường học ngày càng lớn, mô hình quản trị ngày càng phức tạp, hiệu trưởng không chỉ là người quản lý hành chính mà phải hội tụ đủ năng lực lãnh đạo, quản trị và điều hành.
Theo ông Lực, hiệu trưởng chính là "linh hồn" của nhà trường. Khi lựa chọn được người phù hợp, giáo viên sẽ yên tâm công tác, học sinh được học tập trong môi trường tích cực và nhà trường có điều kiện phát triển bền vững.
Đề xuất thi tuyển để chọn người xứng đáng
Từ thực tế đó, thầy Lực kiến nghị đổi mới phương thức tuyển chọn hiệu trưởng theo hướng tổ chức thi tuyển.
Theo thầy, việc cạnh tranh công khai sẽ giúp lựa chọn được những người thực sự có năng lực, bản lĩnh và khát vọng đổi mới, đồng thời tạo sự đồng thuận trong tập thể sư phạm.
"Khi hiệu trưởng được lựa chọn thông qua thi tuyển, giáo viên sẽ tâm phục, khẩu phục vì người đứng đầu được chứng minh bằng năng lực, chứ không chỉ bằng hồ sơ hay thâm niên", thầy Lực nói.
Bên cạnh đó, ông đề xuất hằng năm tổ chức lấy phiếu tín nhiệm đối với hiệu trưởng và hiệu phó. Trường hợp hai năm liên tiếp có tỷ lệ tín nhiệm dưới 50%, cần xem xét cho từ chức hoặc miễn nhiệm để tạo cơ hội cho người có năng lực hơn.
Thầy Lực cho rằng, cơ chế này không chỉ tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh mà còn góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình của đội ngũ quản lý, thúc đẩy dân chủ trong trường học đi vào thực chất.
Việc sắp xếp trường học đặt ra yêu cầu lựa chọn đội ngũ hiệu trưởng có năng lực quản trị, đáp ứng mô hình trường quy mô lớn.
Chọn hiệu trưởng bằng năng lực, không bằng thâm niên
Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách TP Hải Phòng, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, việc lựa chọn hiệu trưởng sau sáp nhập cần dựa trên phẩm chất, năng lực quản trị, uy tín và khả năng điều hành một cơ sở giáo dục có quy mô lớn, thay vì chỉ căn cứ vào thâm niên hoặc đơn vị công tác trước đây.
Theo bà, toàn bộ tiêu chí, quy trình và kết quả lựa chọn cần được công khai nhằm bảo đảm minh bạch, hạn chế tâm lý so bì, mất đoàn kết trong đội ngũ.
Trong khi đó, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo), cho rằng hiệu quả của việc sắp xếp trường học không thể chỉ đánh giá bằng số lượng đầu mối giảm hay số biên chế tinh giản.
Điều quan trọng hơn là chất lượng dạy học có được nâng lên hay không, giáo viên làm việc hiệu quả hơn không, học sinh tiến bộ hơn không, phụ huynh hài lòng hơn không và nhà trường có vận hành minh bạch, hiệu quả hơn không.
Để đạt được mục tiêu đó, ông kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo sớm xây dựng khung năng lực dành cho hiệu trưởng trường học sau sáp nhập, đồng thời triển khai chương trình bồi dưỡng bắt buộc về quản trị sự thay đổi trước khi thực hiện việc bố trí nhân sự.
Theo ông Vinh, khi quy mô và cấu trúc trường học thay đổi, mô hình quản trị cũng cần chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại theo hướng tăng quyền tự chủ, nâng cao trách nhiệm giải trình và trao nhiều quyền quyết định hơn cho nhà trường theo mô hình quản trị dựa trên nhà trường (School-Based Management - SBM).
Ông nhấn mạnh, chỉ khi có đội ngũ hiệu trưởng đủ năng lực quản trị, cuộc sắp xếp trường học mới thực sự mang lại hiệu quả, thay vì chỉ là sự thay đổi về tổ chức và đầu mối quản lý.
