Bảo tàng tư nhân góp phần đa dạng văn hóa theo tiêu chí UNESCO
Với việc trưng bày các hiện vật đến từ nhiều nền văn hóa, nhiều bảo tàng tư nhân đang thực hiện tiêu chí và thông điệp cốt lõi của UNESCO là góp phần thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau và gắn kết giữa các dân tộc, xóa bỏ sự ngăn cách và tệ nạn phân biệt đối xử về văn hóa, tôn vinh các giá trị nhân văn, nhân đạo giữa các dân tộc.
Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu - một mô hình đa dạng hóa văn hóa
Kính màu và nghệ thuật kính màu là một lĩnh vực kỹ thuật - công nghệ, đồng thời là lĩnh vực nghệ thuật và mỹ thuật ứng dụng quan trọng lâu đời, gắn liền với đời sống con người ở mọi quốc gia. Nhưng hiện nay số lượng bảo tàng chuyên đề về kính màu và nghệ thuật kính màu chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ trong hệ thống bảo tàng thế giới.
Trong bối cảnh đó, với việc mở ra một bảo tàng chuyên đề về nghệ thuật thủy tinh và kính màu ở Việt Nam, chúng tôi mong muốn sẽ góp phần làm đa dạng hóa lĩnh vực bảo tồn văn hóa và bảo tàng ở trong nước và tạo nên một điểm nhấn văn hóa độc đáo, mới mẻ, có sức hấp dẫn, có thể đem lại nhiều cảm hứng và những thông tin giá trị bổ ích nhằm nâng cao dân trí cho người dân Việt Nam. Đây cũng là một cánh cửa góp phần gợi mở, khích lệ các ý tưởng sáng tạo trong việc ứng dụng công nghệ chế tác thủy tinh và nghệ thuật kính màu phục vụ sự nghiệp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người Việt Nam.
Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu là bảo tàng đầu tiên, duy nhất ở Việt Nam và cũng là số ít bảo tàng trên thế giới chuyên sâu về thủy tinh và kính màu. Bảo tàng được hình thành trên nền tảng của bộ sưu tầm gần 2.000 hiện vật đến từ gần 50 quốc gia, đại diện cho nhiều dòng nghệ thuật và thủy tinh tiêu biểu và độc đáo.
Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu được xây dựng khang trang, gồm 4 tầng với trên 2000 m2 sử dụng.
Quá trình xây dựng Bảo tàng được đánh dấu bằng sự kiện khởi công vào tháng 3/2022 và khánh thành vào tháng 3/2025, nhưng các hiện vật đã được chúng tôi sưu tầm từ gần 40 năm trước. Ngôi nhà bảo tàng gồm 4 tầng với trên 2.000 m2 sử dụng; ngoài tầng 1 và tầng 2 là khu vực trưng bày hiện vật thì còn có phòng hội nghị, khu vực kho tàng, nghiệp vụ, văn phòng và dịch vụ.
Xét theo tiêu chí văn hóa thì Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu là bảo tàng đầu tiên ở Việt Nam giới thiệu các hiện vật mang giá trị tinh hoa văn hóa do bàn tay và khối óc của người dân lao động, của nhiều nghệ sĩ, nghệ nhân của nhiều quốc gia, tức là bảo tàng nghệ thuật đầu tiên ở Việt Nam thực hiện chức năng giao lưu văn hóa quốc tế, truyền tải và truyền bá các giá trị nghệ thuật mang nội hàm quốc tế, góp phần mở rộng tầm nhìn thông qua việc trưng bày các hiện vật cụ thể có giá trị, đem lại cảm hứng thẩm mỹ lành mạnh và khích lệ tinh thần học hỏi, sáng tạo cho người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ Việt Nam.
Ngay sau khi khánh thành, Nhà sáng lập đã quyết định hiến tặng toàn bộ bảo tàng Nghệ thuật Kính màu cho mục đích phục vụ và nâng cao dân trí, văn hóa cho cộng đồng theo tiêu chí UNESCO.
Một bức tranh kính khổ lớn trưng bày tại Bảo tàng.
Khuyến khích nhà sưu tầm Việt Nam hướng ra quốc tế
Ở Việt Nam hiện nay, các bảo tàng tư nhân hầu hết là rất còi cọc, hiện vật trưng bày ít ỏi, không có khách đến xem và chủ bảo tàng phải tự lo tất cả mọi thứ. Tuy nhiên, hoạt động bảo tàng tư nhân là tự nguyện, khi đã thành lập bảo tàng thì người chủ phải chịu trách nhiệm toàn bộ, chúng ta không thể đòi hỏi “bú bầu sữa” bao cấp từ Nhà nước. Để hỗ trợ các bảo tàng tư nhân, Nhà nước chỉ nên hỗ trợ bằng các khảo sát, đánh giá về phương pháp quản lý, các công nghệ mới như số hóa, sử dụng AI… để hướng dẫn, định hướng hoạt động cho các bảo tàng.
Điều cần thiết hơn là chúng ta cần cởi mở tư duy về bảo tàng, tôn trọng bảo tàng tư nhân, không phân biệt đối xử. Trong xu thế phát triển của xã hội, số lượng bảo tàng văn hóa - nghệ thuật sẽ ngày càng gia tăng, các bảo tàng thuộc lĩnh vực này cần được khuyến khích hơn nữa, đặc biệt là tạo điều kiện để các nhà sưu tập đưa hiện vật quý hiếm ở nước ngoài về Việt Nam.
Một tác phẩm thuộc dòng kính màu Tân nghệ thuật (Art Nouveau) của hãng Tiffany, Mỹ.
Quan sát thực tế của chúng tôi thấy rằng, các bảo tàng lớn trên thế giới, đặc biệt là các bảo tàng nổi tiếng tại các trung tâm văn hóa thế giới như ở Pháp, Anh, Nga, Đức, Hoa Kỳ… thì số lượng hiện vật đến từ các quốc gia khác chiếm tỷ lệ áp đảo so với các hiện vật của chính quốc được trưng bày ở các bảo tàng. Tỷ lệ này chiếm 70% - 85% số lượng hiện vật của Bảo tàng Louvre (Pháp) và chiếm khoảng 80% - 90% hiện vật của The British Museum của Anh.
Trong lịch sử, từng có rất nhiều quốc gia, bằng cách này hay cách khác luôn nỗ lực đưa các hiện vật tinh hoa, các tác phẩm nghệ thuật của các dân tộc khác để làm đẹp, để làm phong phú cho kho tài nguyên văn hóa của mình. Một ví dụ điển hình là năm 1754, nhà vua nước Phổ Augustus III đã bỏ ra một nửa ngân khố quốc gia để mua lại từ Tòa Thánh Vatican bức tranh sơn dầu rộng 1,6m, cao 2m có tên Đức Mẹ Sistine là tuyệt tác do danh họa Raphael người Italy vẽ vào đầu thế kỷ XVI để mang về trưng bày tại bảo tàng Dresden. Từ đó đến nay bức họa của người Ý đã trở thành niềm cảm hứng và tự hào to lớn của người Đức.
Tương tự, bức Mona Lisa của danh họa Italy Leonado Da Vinci trở thành tâm điểm quan trọng nhất, thậm chí là điểm hành hương của những người yêu mến nghệ thuật trên khắp thế giới và cũng là một trong những lý do làm nên tên tuổi cho bảo tàng lớn bậc nhất của nước Pháp.
Nghệ thuật chân chính là bình đẳng và không có biên giới, bởi chứa đựng những giá trị tinh thần và giá trị nhân văn mang tính toàn nhân loại. Đó là thành quả sáng tạo bằng con tim, bằng trí tuệ và tài năng thông qua bàn tay của người lao động, của nhân dân. Bởi vậy, trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam, Nhà nước và ngành văn hóa nên có chính sách khuyến khích đầu tư và tạo điều kiện cho các nhà sưu tầm Việt Nam mở rộng tầm nhìn, hướng ra quốc tế. Điều này không những sẽ góp phần làm đa dạng và phong phú cho ngành bảo tồn bảo tàng Việt Nam mà còn tạo điều kiện khích lệ người Việt Nam không ngừng học hỏi và sáng tạo phục vụ cho mục tiêu phát triển đất nước.
