Ba nước EU kêu gọi xem xét đình chỉ thỏa thuận với Israel

Phát biểu trước cuộc họp các ngoại trưởng EU tại Luxembourg vào ngày 21/4, Ngoại trưởng Tây Ban Nha Jose Manuel Albares cho biết ba nước đã chính thức yêu cầu đưa vấn đề này vào chương trình nghị sự.

Ông nhấn mạnh EU cần tuân thủ các nguyên tắc về nhân quyền và luật pháp quốc tế theo các khuyến nghị của Tòa án Công lý Quốc tế và Liên hợp quốc.

Trong thư chung gửi tới Cao ủy Chính sách Đối ngoại EU Kaja Kallas tuần trước, ba nước cho rằng Israel đã có các hành động vi phạm nhân quyền và luật nhân đạo quốc tế, đồng thời có thể đã vi phạm Hiệp định Hiệp hội EU-Israel ký năm 1995, vốn gắn quan hệ song phương với việc tôn trọng các giá trị này.

Các ngoại trưởng cũng bày tỏ lo ngại về một dự luật tại Israel đề xuất áp dụng án tử hình đối với người Palestine bị kết án tại tòa án quân sự, coi đây là vi phạm nghiêm trọng quyền con người.

Bên cạnh đó là tình trạng nhân đạo tại Gaza, được mô tả là “không thể chịu đựng”, cùng với việc viện trợ hạn chế và các thỏa thuận ngừng bắn liên tục bị phá vỡ.

Bạo lực tại Bờ Tây bị chiếm đóng cũng được cho là gia tăng, với các hoạt động của người định cư và chiến dịch quân sự gây thương vong cho dân thường. Ba nước nhấn mạnh EU “không thể tiếp tục đứng ngoài cuộc” và cần xem xét mọi phương án, bao gồm cả đình chỉ một phần quan hệ với Israel.

Theo các nước này, Israel có thể đã vi phạm Điều 2 của hiệp định - điều khoản then chốt liên quan đến tôn trọng nhân quyền. Một đánh giá trước đó của EU cũng từng kết luận Israel “có khả năng” không đáp ứng đầy đủ nghĩa vụ, và tình hình hiện đã xấu đi.

Trong khi đó, bà Kallas cho biết tại một hội nghị nhà tài trợ ở Brussels, chi phí tái thiết Gaza ước tính đã tăng lên 71 tỷ USD.

Ireland và Tây Ban Nha từng thúc đẩy xem xét lại hiệp định từ năm 2024 nhưng chưa đạt đủ đồng thuận. Một sáng kiến sau đó do Hà Lan dẫn đầu đã kích hoạt quá trình đánh giá chính thức của EU.

Song song, Ireland đang tìm cách khôi phục dự luật cấm giao thương với các khu định cư Israel tại lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng. Slovenia và Tây Ban Nha cũng đã có các động thái hạn chế thương mại tương tự, trong đó Slovenia cấm nhập khẩu hàng hóa từ các khu định cư từ tháng 8/2025, còn Tây Ban Nha áp dụng biện pháp tương tự từ đầu năm 2026.

Cả ba quốc gia này đều đã công nhận Nhà nước Palestine vào tháng 5/2024, trong một động thái ngoại giao phối hợp nhằm thúc đẩy giải pháp hai nhà nước để đem lại hòa bình lâu dài trong khu vực.