Web lậu, AI tạo nội dung và những khó khăn trong bảo vệ bản quyền

Từ quay lén phim đến AI ghép giọng

Câu chuyện bản quyền tại Việt Nam nhiều năm qua chưa bao giờ hết nóng. Ở lĩnh vực điện ảnh, tình trạng quay lén và phát tán trái phép nội dung phim trên mạng xã hội gần như trở thành “cơn ác mộng” với các nhà sản xuất.

Đầu năm 2026, Trấn Thành phải lên tiếng kêu gọi khán giả “đừng quay lén, đừng spoil” bộ phim “Thỏ ơi!!” khi hàng loạt clip tiết lộ tình tiết quan trọng bị đăng tải trên TikTok, Facebook và nhiều nền tảng khác. Không chỉ là vài đoạn ngắn, nhiều tài khoản còn cắt nhỏ nội dung phim, đăng theo từng phần để kéo tương tác, khiến toàn bộ nút thắt của phim bị lộ ngay trong thời gian chiếu rạp.

Trước đó, các phim Việt như “Mai”, “Mưa đỏ” hay loạt phim “Lật mặt” cũng từng rơi vào tình trạng tương tự. Ngô Thanh Vân từng bày tỏ bức xúc khi các bản quay lén xuất hiện trên mạng chỉ sau thời gian ngắn công chiếu. Trong khi đó, Lý Hải thẳng thắn chia sẻ rằng việc phim chưa kịp thu hồi vốn đã bị livestream “không khác gì giết người”.

Điểm đáng lo ngại là các nội dung vi phạm hiện nay lan truyền với tốc độ rất nhanh. Chỉ cần một tài khoản đăng tải, hàng chục tài khoản khác có thể sao chép, chỉnh sửa hoặc đăng lại trong thời gian ngắn. Khi cơ quan chức năng hoặc chủ sở hữu kịp yêu cầu gỡ bỏ, nội dung đã kịp lan rộng trên nhiều nền tảng khác nhau.

Không chỉ điện ảnh, lĩnh vực âm nhạc cũng liên tục xuất hiện tranh chấp bản quyền kéo dài. Vụ việc giữa nhạc sĩ Đỗ Hiếu và ca sĩ Noo Phước Thịnh về quyền biểu diễn các ca khúc sau khi hết hạn độc quyền từng gây tranh cãi suốt thời gian dài. Những vụ việc liên quan đến ca khúc “Túy âm”, hay việc ca khúc của Tăng Duy Tân bị biểu diễn rộng rãi mà chưa xin phép cũng cho thấy sự thiếu rõ ràng trong nhận thức và thực thi quyền tác giả.

Tuy nhiên, nếu các hành vi vi phạm trước đây vẫn có thể nhận diện tương đối rõ ràng thì AI đang tạo ra một thách thức hoàn toàn mới.

Hiện nay, AI không chỉ hỗ trợ phối khí hay chỉnh sửa âm thanh mà còn có thể tự tạo ra một bài hát hoàn chỉnh, mô phỏng giọng hát, phong cách trình diễn hoặc cách sáng tác của nghệ sĩ. Nhiều sản phẩm do AI tạo ra khiến người nghe cảm thấy “rất giống” một ca sĩ nổi tiếng nhưng lại không thể xác định chính xác đó là giọng của ai.

Nhạc sĩ Hà Anh cho biết người nghe có thể nhận ra màu giọng quen thuộc, nhưng khó khẳng định sản phẩm đó sử dụng trực tiếp giọng hát của nghệ sĩ nào, bởi AI thường tổng hợp dữ liệu từ rất nhiều nguồn khác nhau. Trong khi đó, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung nhận định nhiều trường hợp hiện nay chỉ dừng ở cảm giác “na ná”, rất khó chứng minh là hành vi xâm phạm cụ thể theo quy định pháp luật.

Theo các chuyên gia, khó khăn lớn nhất nằm ở cách AI hoạt động. Khác với hành vi sao chép truyền thống, AI học từ hàng triệu dữ liệu rồi tái cấu trúc thành sản phẩm mới. Điều này khiến việc đối chiếu, bóc tách hay chứng minh yếu tố sao chép gần như rất khó thực hiện.

Luật sư Phạm Quốc Bảo phân tích, giọng hát hiện chỉ được bảo hộ gián tiếp thông qua quyền của người biểu diễn và nhà sản xuất bản ghi âm. Vì vậy, muốn xác định vi phạm phải chứng minh AI đã sử dụng bản ghi cụ thể nào của nghệ sĩ. Tuy nhiên, khi dữ liệu được lấy từ nhiều nguồn nhỏ lẻ, việc xác định gần như trở nên rất phức tạp.

Ngoài ra, các hành vi vi phạm trên môi trường số diễn ra với tốc độ nhanh, dễ xóa dấu vết và liên tục tái diễn. Người sáng tạo thường phải tự thu thập chứng cứ, theo đuổi các thủ tục pháp lý kéo dài và tốn kém. Trong khi đó, thói quen sử dụng nội dung miễn phí của một bộ phận người dùng tiếp tục khiến vấn nạn bản quyền thêm nhức nhối.

Siết quản lý và triệt phá website lậu

Trước thực trạng vi phạm bản quyền ngày càng phức tạp, đặc biệt trên môi trường số, Chính phủ đang có những động thái mạnh tay nhằm tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Ngày 5.5.2026, Thủ tướng đã ký Công điện số 38/CĐ-TTg yêu cầu các lực lượng chức năng ra quân đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn quốc từ ngày 7.5 đến 30.5.2026.

Thủ tướng yêu cầu Bộ Công an tập trung điều tra, triệt phá các website và tổ chức điều hành website vi phạm bản quyền trực tuyến có lượng truy cập lớn, đặc biệt là các trang phim, âm nhạc, trò chơi điện tử và chương trình truyền hình lậu bằng tiếng Việt và tiếng Anh.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch được giao tăng cường kiểm tra việc chấp hành quy định về bản quyền phim, âm nhạc, chương trình truyền hình và trò chơi điện tử trên môi trường mạng, bảo đảm số vụ xử lý tăng ít nhất 20% so với cùng kỳ năm trước. Các cơ quan tố tụng cũng được yêu cầu đẩy mạnh điều tra, truy tố và xét xử các vụ án sở hữu trí tuệ mang tính điển hình để tăng sức răn đe.

Song song với việc siết quản lý, nhiều chuyên gia cho rằng cần xây dựng thêm các cơ chế phù hợp với thời đại AI. Trong đó có việc hoàn thiện hệ thống định danh và lưu ký tác phẩm số, yêu cầu các nền tảng ứng dụng công nghệ phát hiện vi phạm, đồng thời minh bạch hóa dữ liệu huấn luyện AI.