Khơi thông kênh dẫn vốn cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Dư địa lớn của thị trường vốn Việt Nam

Nhìn từ góc độ của các quỹ đầu tư tổ chức, thị trường vốn Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển có nhiều yếu tố thuận lợi hiếm có. Trong hơn một thập kỷ qua, nền kinh tế Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng GDP bình quân khoảng 6–7% mỗi năm, trở thành một trong những nền kinh tế có mức tăng trưởng ổn định trong khu vực.

Trong tham luận tại Hội thảo “Huy động hiệu quả nguồn vốn, phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số” do Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phối hợp Báo Lao Động tổ chức, ông Trần Hiếu - Trưởng phòng phát triển kinh doanh, Quỹ đầu tư Mirae Asset (Việt Nam) cho rằng, sự mở rộng nhanh chóng của tầng lớp trung lưu và cơ cấu dân số vàng với hơn 60% dân số nằm trong độ tuổi lao động đã tạo ra những nền tảng quan trọng cho sự phát triển của thị trường tài chính và thị trường vốn.

“Ba yếu tố này – tăng trưởng kinh tế ổn định, sự gia tăng của tầng lớp trung lưu và cơ cấu dân số thuận lợi – thường được xem là những điều kiện cơ bản của các thị trường mới nổi hấp dẫn đối với các nhà đầu tư tổ chức. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức hai chữ số trong những năm tới, vai trò của thị trường vốn càng trở nên quan trọng hơn trong việc cung cấp nguồn lực cho phát triển kinh tế” - ông Trần Hiếu đánh giá.

Theo ông Trần Hiếu, xét về quy mô, thị trường vốn Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa để mở rộng. Hiện nay, vốn hóa thị trường chứng khoán của Việt Nam đạt khoảng 85% GDP. So với các thị trường phát triển hơn trong khu vực như Thái Lan hay Malaysia – nơi vốn hóa thị trường đã vượt mức 100% GDP – quy mô thị trường của Việt Nam vẫn còn khoảng cách đáng kể. Điều này cho thấy tiềm năng tăng trưởng của thị trường vốn vẫn còn lớn khi nền kinh tế tiếp tục mở rộng và ngày càng nhiều doanh nghiệp tham gia niêm yết trên thị trường.

Một yếu tố khác thể hiện dư địa phát triển của thị trường là quy mô của cơ sở nhà đầu tư trong nước. Tỉ lệ dân số tham gia đầu tư chứng khoán tại Việt Nam hiện mới ở mức khoảng 8–10%.

Bên cạnh các yếu tố nội tại của nền kinh tế, quá trình nâng hạng thị trường cũng được xem là một yếu tố quan trọng có thể tạo ra bước chuyển mới đối với thị trường vốn Việt Nam. Việc FTSE nâng hạng Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi được kỳ vọng sẽ tạo ra một cú hích mang tính cấu trúc đối với dòng vốn đầu tư quốc tế. Khi quá trình nâng hạng được thực hiện, thị trường có thể thu hút thêm dòng vốn ngoại, bao gồm cả các quỹ đầu tư thụ động theo chỉ số và các quỹ đầu tư chủ động. Trong dài hạn, mục tiêu tiếp theo là việc được MSCI xem xét nâng hạng, qua đó mở rộng hơn nữa khả năng thu hút các dòng vốn lớn từ các nhà đầu tư toàn cầu.

Ngoài ra, một số cải cách gần đây trên thị trường chứng khoán Việt Nam cũng đang tạo ra nền tảng cho sự phát triển trong giai đoạn tiếp theo. Việc triển khai hệ thống giao dịch KRX, các cải tiến nhằm tăng khả năng tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài cũng như những thay đổi trong quy trình chào bán cổ phiếu ra công chúng (IPO) được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện hạ tầng thị trường và nâng cao tính hiệu quả của hoạt động huy động vốn.

Cần khơi thông các kênh dẫn vốn cho doanh nghiệp

Mặc dù nhu cầu huy động nguồn lực cho phát triển kinh tế ngày càng lớn, song trên thực tế, việc huy động và phân bổ vốn trong nền kinh tế vẫn đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn khác nhau. Theo đánh giá của TS. Nguyễn Minh Phong - Nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế, Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế xã hội Hà Nội, những điểm nghẽn này không chỉ đến từ phía doanh nghiệp mà còn liên quan đến cấu trúc của thị trường tài chính, khả năng tiếp cận vốn cũng như sự vận hành của các kênh dẫn vốn trong nền kinh tế.

Trước hết, một trong những hạn chế lớn hiện nay là nội lực tài chính của khu vực doanh nghiệp còn tương đối yếu. Phần lớn doanh nghiệp trong nền kinh tế có quy mô nhỏ, năng lực tài chính hạn chế và chủ yếu hoạt động dưới hình thức doanh nghiệp có quy mô vốn nhỏ.

Bên cạnh đó, thị trường vốn của Việt Nam, đặc biệt là thị trường cổ phiếu và thị trường trái phiếu doanh nghiệp, vẫn chưa phát triển tương xứng với nhu cầu của nền kinh tế. Mặc dù thị trường đã có những bước phát triển trong thời gian qua, song mức độ tin cậy của thị trường cũng như sự đa dạng của các sản phẩm đầu tư vẫn còn hạn chế.

Một điểm nghẽn khác nằm ở khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp, đặc biệt là đối với khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ. Phần còn lại gặp khó khăn do thiếu tài sản bảo đảm hoặc chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về minh bạch trong quản lý tài chính và dòng tiền.

Ngoài ra, sự phân bổ dòng vốn trong nền kinh tế cũng đang chịu ảnh hưởng bởi xu hướng đầu tư mang tính đầu cơ trong một số lĩnh vực. Trong thời gian qua, hoạt động đầu tư vào bất động sản hoặc các hoạt động tài chính mang tính lướt sóng đã thu hút một lượng vốn đáng kể của xã hội.

Theo TS. Nguyễn Minh Phong, để bảo đảm nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới, một yêu cầu quan trọng là phải xây dựng được cấu trúc nguồn vốn hợp lý, trong đó có sự phối hợp hiệu quả giữa các khu vực của nền kinh tế. Việc tổ chức và phân bổ nguồn lực cần được đặt trong tổng thể các định hướng phát triển kinh tế đã được xác định trong các nghị quyết lớn của Trung ương, đặc biệt là các định hướng liên quan đến phát triển kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân