Phong tỏa eo biển Hormuz và các tác động đến an ninh cung cấp năng lượng của Việt Nam

Nguồn số liệu: Cục Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA).

Cuộc chiến mới này, theo Tổng thống Trump, có thể kéo dài hơn so với cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6/2025. Eo biển Hormuz, nằm giữa Oman và Iran, kết nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Vịnh Ả-Rập. Eo biển đủ sâu, rộng để cho những tàu dầu lớn nhất thế giới có thể đi qua, và đó là một trong những điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới. Một lượng lớn dầu mỏ đi qua eo biển này, trong khi có rất ít các con đường khác để đưa dầu ra khỏi eo biển, nếu bị chặn.

Năm 2024, lượng dầu mỏ vận chuyển trung bình qua eo biển này là 20 triệu thùng/ngày, tương đương với 20% tiêu thụ dầu mỏ của cả thế giới. Vào quý 1 năm 2025, dòng chảy dầu mỏ qua Hormuz vẫn tương đương với lưu lượng của năm 2024.

Ngoài ra, 1/5 khí hóa lỏng LNG của thế giới cũng đi qua eo Hormuz vào năm 2024, chủ yếu từ Qatar. Lượng LNG vận chuyển qua eo biển Hormuz trong năm 2024 là 10,3 tỷ feet khối/ngày (tương đương 28,3 triệu mét khối khí/ngày).

Dựa trên số liệu theo dõi tàu biển của Vortexa, Ả Rập Xê-út vận chuyển nhiều dầu mỏ và condensate nhất so với các nước khác. Năm 2024, xuất khẩu dầu và condensate từ Ả Rập Xê-út chiếm 38% tổng lưu lượng dầu chảy qua eo biển Hormuz (5,5 triệu thùng/ngày).

Sau cuộc oanh kích của Hoa Kỳ và Israel vào các cơ quan đầu não của Iran hôm 28/2/2026, Iran đã tuyên bố phong tỏa eo biển Hormuz. Khác với những lần tuyên bố phong tỏa trước đây, lần này các tàu vận chuyển đi qua eo biển Hormu bị tấn công. Gần như toàn bộ nguồn dầu, khí LNG qua eo biển bị dừng lại, chỉ có một số tàu bằng cách nào đó vẫn đi qua eo biển Hormuz.

Trung Quốc kêu gọi Iran không tấn công vào tàu chở dầu của tất cả các nước, chứ không riêng của Trung Quốc. Mỹ tuyên bố sẵn sàng cho hải quân hộ tống tàu chở dầu đi qua eo biển. Nhưng thực tế là các tàu dầu và khí vẫn đang kẹt lại trong vịnh Ba Tư. Các mỏ dầu và khí của Ả Rập Xê-út, UAE, Kuwait, Qatar phải ngừng sản xuất, vì không còn kho chứa. Trong khi đó, sự khan hiếm bên ngoài khu vực đã đẩy giá dầu ngày 9/3/2026 lên 120 USD/thùng, gần gấp đôi so với giá trước khi chiến tranh.

Các tuyến thay thế:

Các nước xuất khẩu dầu mỏ và khí đốt lớn như UAE (các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất), Ả Rập Xê-út (Saudi Arabia), Kuwait, Qatar nhận thức được tầm quan trọng phải giữ cho dòng chảy dầu mỏ và khí đốt luôn chảy nên họ xây dựng những tuyến đường ống để chuyển sang biển Hồng Hải (eo biển Bab al-Mandeb) khi cần. Nhưng tuyến Hồng Hải cũng không phải dễ đi khi phiến quân Houthi luôn dùng tên lửa và UAV tấn công những tàu biển đi qua đó.

Ả Rập Xê-út và UAE có một số cơ sở hạ tầng có sẵn để đi vòng qua eo biển Hormuz nhằm tạo ra đường vận chuyển một phần dầu trong trường hợp bị ngắt quãng tại eo biển Hormuz.

Tuyến đường ống Đông - Tây của Tập đoàn Aramco của Arập Xê-út nối vịnh Ba Tư với cảng Yanbu bên Hồng Hải. Aramco gần đây nâng công suất đường ống lên 7 triệu thùng/ngày khi họ chuyển đường ống dẫn khí thành đường ống dẫn dầu. Năm 2024, Ả Rập Xê-út bơm dầu qua đường ống này về vịnh Ba Tư để tránh những vụ bắn phá của Houthi tại eo biển Bab al-Mandeb trên biển Hồng Hải.

UAE vận hành tuyến đường ống chạy vòng qua eo biển Hormuz. Đó là tuyến ống có công suất 1,8 triệu thùng/ngày kết nối các mỏ dầu trên đất liền ở Fujairah đến cảng xuất dầu ở Vịnh Oman.

Năm 2024, lượng dầu thô và condensate từ UAE đi vòng qua Hormuz là 0,4 triệu thùng/ngày, ít hơn so với năm 2022, vì các nhà máy lọc dầu trong khu vực đã được nâng cấp để lọc dầu nặng tại chỗ. Việc sử dụng đường ống này để xuất khẩu hàng ngày khiến cho nó khó có thể được dùng cho việc vận chuyển dầu thô khác vòng qua eo biển Hormuz.

Bản thân Iran (dù được coi là mối đe dọa chính của eo biển Hormuz) cũng đưa vào vận hành đường ống Goreh-Jask và cảng dầu Jask ở vịnh Oman nhằm tránh eo biển Hormuz. Công suất đường ống vào khoảng 300 nghìn thùng dầu/ngày. Tuy nhiên, Iran hầu như không dùng đến đường ống này kể từ tháng 9/2024.

Thị trường:

Có khoảng 84% lượng dầu mỏ và condensate và 83% lượng LNG đi qua eo biển Hormuz là đến các thị trường châu Á vào năm 2024. Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc là các nước nhập khẩu hàng đầu với dầu thô đi qua eo biển Hormuz (chiếm 69%). Các thị trường này đã bị ảnh hưởng nặng nề khiến cho giá dầu tăng vọt và nguồn cung khan hiếm.

Nguồn số liệu: Cục Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ.

Hoa Kỳ ít bị ảnh hưởng do năm 2024, lượng dầu thô Hoa Kỳ nhập khẩu từ các nước trong Vịnh Ba Tư thấp nhất trong vòng 40 năm qua, do sản xuất trong nước và nhập khẩu từ Canada tăng lên.

Các tác động tới Việt Nam:

Trong năm 2024, Việt Nam nhập khẩu 11,7 triệu tấn dầu thô từ Kuwait, 401 nghìn tấn khí đốt hóa lỏng từ Ả Rập Xê-út, 620 nghìn tấn khí đốt hóa lỏng từ Qatar, 369 nghìn tấn khí đốt hóa lỏng từ UAE. Phần lớn số hàng đó đi qua eo biển Hormuz, nên nếu eo biển bị phong tỏa, an ninh năng lượng của Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng do thiếu nguồn cung.

Đặc biệt, nếu phong tỏa kéo dài sẽ ảnh hưởng tới nhiên liệu đầu vào cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, vì lượng dầu thô nhập khẩu từ Kuwait chiếm 87% (chủ yếu để vận hành Nhà máy này) và khó có thể thay thế bằng nguồn khác. Trong khi đó, dự trữ của Nhà máy chỉ có thể đảm bảo được hết tháng 3/2026.

Nhà máy Lọc dầu Dung Quất đang chạy 118% công suất có thể tự đảm bảo 70% nguồn cung từ các mỏ dầu trong nước, còn khoảng 30% phải nhập khẩu từ các thị trường đa dạng ở Nam Mỹ, châu Phi, Azerbaijan… ít bị ảnh hưởng bởi chiến tranh Vùng Vịnh.

Năm 2025 Việt Nam phải nhập khẩu 14,1 triệu tấn dầu thô và hơn 10 triệu tấn xăng dầu các loại. Cũng năm 2025 Việt Nam bắt đầu nhập khí LNG về để phát điện. Do đó, an ninh nguồn cung năng lượng sẽ bị đe dọa nghiêm trọng, nếu chiến tranh Vùng Vịnh kéo dài qua tháng 4/2026.

Cùng lúc với nguồn cung khan hiếm là giá bảo hiểm vận chuyển dầu mỏ, khí đốt và các sản phẩm dầu tăng lên, tạo đòn bẩy làm cho giá dầu tăng cao hơn. Nhiều nước đặt ra các biện pháp hạn chế xuất khẩu để bảo vệ thị trường trong nước càng làm cho cơn sốt dầu khí trở nên tồi tệ hơn.

Việt Nam có thể tăng nhập khẩu sản phẩm dầu mỏ từ các nước trong khu vực, nhưng các nước này cũng nhập dầu thô từ Trung Đông về để chế biến, nên nguồn cung hạn chế và giá tăng cao.

Khi giá dầu mỏ neo cao một thời gian dài, tất yếu giá than cũng sẽ tăng theo. Nguồn cung than cho nhiệt điện than của Việt Nam không phải đi qua eo biển Hormuz, nên sẽ không bị ảnh hưởng, nhưng sẽ tạo ra mặt bằng giá năng lượng mới cao hơn.

Về giải pháp tình thế, tại Phiên họp thường kỳ của Chính phủ, ngày 6/3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ra Nghị quyết số 36/NQ-CP, trong đó nêu một số giải pháp cấp bách ứng phó trong xung đột tại Trung Đông đang diễn ra. Các giải pháp đó bao gồm:

1. Đồng ý áp dụng quy định tại Khoản 8 Điều 59 Luật Dầu khí năm 2022. Theo đó, Thủ tướng yêu cầu các chủ dầu bán phần dầu thô thuộc sở hữu của mình tại thị trường Việt Nam đối với các loại dầu thô/condensate (chưa ký kết hợp đồng xuất bán) phù hợp với nhu cầu và công nghệ chế biến của các nhà máy lọc dầu trong nước.

2. Cho phép PVN và các đơn vị thành viên của PVN đang hoạt động trong lĩnh vực chế biến, kinh doanh dầu thô (Công ty Cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn, Tổng công ty Dầu Việt Nam) được thực hiện mua, bán, xuất, nhập khẩu dầu thô, nguyên liệu sản xuất xăng dầu.

3. Bộ Công Thương theo thẩm quyền rà soát kỹ, chủ động có biện pháp bảo đảm nguồn cung xăng dầu đáp ứng yêu cầu sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng trong nước.

4. Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính theo thẩm quyền chỉ đạo EVN, PVN và các đơn vị liên quan thống nhất nguyên tắc ưu tiên sử dụng tối đa khí nội địa cho phát điện và có cơ chế hoán đổi trong việc sử dụng nguồn khí nội địa thay cho LNG nhập khẩu, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

5. Đồng ý Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp Bộ Tài chính áp dụng ngay sau khi Nghị quyết này của Chính phủ được ban hành việc điều chỉnh giá xăng dầu khi giá cơ sở của một trong các mặt hàng xăng dầu được tiêu dùng phổ biến trên thị trường trong ngày tăng từ 7% so với giá cơ sở xăng dầu công bố kỳ điều hành trước liền kề.

Có thể thấy, Chính phủ đã ưu tiên an ninh năng lượng cao hơn kiềm chế giá cả. Điều đó nhằm đảm bảo an toàn tài chính cho các đầu mối kinh doanh xăng dầu có đủ nguồn lực cần thiết để nhập khẩu nhiên liệu đảm bảo cho nền kinh tế vận hành.

Nhìn xa hơn, các biện pháp chuyển dịch năng lượng sang hướng bền vững, đảm bảo an ninh năng lượng vẫn phải tiếp tục trong dài hạn khi nước ta đang phụ thuộc ngày càng lớn vào nhiên liệu nhập khẩu. Chuyển đổi sang năng lượng tái tạo là lựa chọn của Việt Nam, với điều kiện không gây áp lực tới điều độ điện và có nguồn hỗ trợ khi gặp thời tiết thất thường.

Đón đọc kỳ tới: Thời tiết năm 2026, bất ổn khu vực Trung Đông và bài toán an ninh năng lượng Việt Nam

ĐÀO NHẬT ĐÌNH - TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM

Nguồn tham khảo: Cục Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA).

https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=65504

Chính phủ triển khai các giải pháp cấp bách bảo đảm an ninh năng lượng trước xung đột tại Trung Đông

https://baochinhphu.vn/chinh-phu-trien-khai-cac-giai-phap-cap-bach-bao-dam-an-ninh-nang-luong-truoc-xung-dot-tai-trung-dong-102260306210233108.htm