Kiến tạo trục năng lượng chiến lược cho không gian phát triển mới

Nền móng cho an ninh năng lượng

Năng lượng luôn được xem là mạch máu của nền kinh tế, là nền tảng bảo đảm cho phát triển nhanh và bền vững. Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng nhanh, áp lực chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh ngày càng lớn, Bộ Chính trị đã ban hành các nghị quyết quan trọng nhằm định hình chiến lược phát triển năng lượng quốc gia trong dài hạn. Nổi bật trong đó là Nghị quyết 55-NQ/TW ngày 11/2/2020 về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Nghị quyết 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Sau hơn 5 năm triển khai Nghị quyết 55, có thể khẳng định đây là nghị quyết mang tính nền tảng, tạo bước ngoặt quan trọng trong tư duy và cách tiếp cận phát triển năng lượng quốc gia. Năng lượng đã được đặt vào vị trí chiến lược, gắn chặt với an ninh quốc gia, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Trước hết, về kết quả trong quá trình triển khai chính sách, Nghị quyết 55 đã tạo ra khuôn khổ định hướng xuyên suốt cho việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, chiến lược, quy hoạch phát triển năng lượng. Trong giai đoạn 2020-2025, hàng loạt văn bản quan trọng đã được ban hành nhằm thể chế hóa các quan điểm của Nghị quyết 55, từ quy hoạch phát triển điện lực, chiến lược năng lượng tái tạo, đến các cơ chế khuyến khích đầu tư, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả… Cách tiếp cận chính sách đã chuyển mạnh từ tư duy hành chính, can thiệp trực tiếp sang vai trò kiến tạo, điều tiết của Nhà nước, từng bước tiệm cận cơ chế thị trường có sự quản lý.

Đáng chú ý, công tác quy hoạch năng lượng đã có sự thay đổi rõ rệt về chất. Thay vì chạy theo nhu cầu ngắn hạn, các quy hoạch được xây dựng với tầm nhìn dài hạn hơn, chú trọng tính tích hợp, đồng bộ giữa các loại hình năng lượng, giữa phát triển nguồn và hạ tầng truyền tải. Đây là tiền đề quan trọng để bảo đảm cân đối cung cầu năng lượng trong trung và dài hạn.

Dấu ấn rõ nét nhất của hơn 5 năm triển khai Nghị quyết 55 là sự chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu nguồn năng lượng, đặc biệt là sự bứt phá của năng lượng tái tạo. Điện gió, điện mặt trời đã phát triển nhanh, từ chỗ chiếm tỷ trọng khiêm tốn trở thành một cấu phần quan trọng trong hệ thống điện quốc gia. Điều này không chỉ góp phần đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, mà còn mở ra không gian phát triển mới cho tăng trưởng xanh, kinh tế carbon thấp.

Cùng với đó, năng lực cung ứng năng lượng quốc gia được nâng lên rõ rệt, góp phần đáp ứng nhu cầu tăng trưởng kinh tế và cải thiện đời sống xã hội. Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh, nhất là giai đoạn khủng hoảng năng lượng toàn cầu, Việt Nam cơ bản giữ được ổn định hệ thống, hạn chế các cú sốc lớn về thiếu hụt năng lượng. Đây là minh chứng cho tính đúng đắn của định hướng phát triển năng lượng chủ động, đa dạng và linh hoạt mà Nghị quyết 55 đã đặt ra.

Như vậy, sau hơn 5 năm triển khai, Nghị quyết 55 đã phát huy vai trò là trụ cột chiến lược, tạo nền tảng quan trọng cho chuyển đổi tư duy và mô hình phát triển năng lượng của Việt Nam. Những kết quả đạt được là rất rõ nét, song cũng đồng thời chỉ ra những khoảng trống cần tiếp tục được lấp đầy. Đây chính là cơ sở thực tiễn quan trọng để ngành năng lượng bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về an ninh, tự chủ và bền vững.

Trục năng lượng dài hạn

Tiếp nối những định hướng chiến lược đã được xác lập từ Nghị quyết 55, Bộ Chính trị tiếp tục ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nếu Nghị quyết 55 đặt nền móng cho tư duy phát triển năng lượng bền vững, dài hạn, thì Nghị quyết 70 chính là bước phát triển tiếp theo, làm rõ hơn yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh mới, khi các rủi ro về địa chính trị, thị trường và biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.

Nghị quyết 70 thể hiện rõ tính kế thừa Nghị quyết 55 ở chỗ tiếp tục khẳng định vai trò nền tảng của năng lượng đối với phát triển kinh tế xã hội và an ninh quốc gia, đồng thời nhất quán với định hướng đa dạng hóa nguồn cung, phát triển năng lượng sạch, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Tuy nhiên, trên cơ sở tổng kết thực tiễn hơn 5 năm triển khai Nghị quyết 55, Nghị quyết 70 đã mở rộng và làm sâu sắc hơn nội hàm an ninh năng lượng, chuyển từ cách tiếp cận đủ nguồn cung sang bảo đảm tính tự chủ, ổn định, linh hoạt và khả năng chống chịu của toàn bộ hệ thống năng lượng.

Trong quá trình triển khai chính sách, tinh thần của Nghị quyết 70 nhanh chóng được lồng ghép vào công tác hoàn thiện thể chế, rà soát và điều chỉnh các chiến lược, quy hoạch năng lượng. Trọng tâm được đặt vào việc khắc phục những điểm nghẽn đã bộc lộ trong giai đoạn trước, nhất là sự mất cân đối giữa phát triển nguồn và hạ tầng truyền tải, sự phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu, cũng như tính dễ tổn thương của hệ thống năng lượng trước các vấn đề bên ngoài.

Về thành tựu bước đầu, Nghị quyết 70 đã góp phần củng cố nhận thức thống nhất trong toàn hệ thống chính trị về an ninh năng lượng như một trụ cột của an ninh quốc gia. Việc bảo đảm năng lượng không chỉ được nhìn nhận ở góc độ sản xuất điện, mà được tiếp cận tổng thể từ nguồn cung, hạ tầng, thị trường, công nghệ đến quản trị rủi ro. Đây là bước tiến quan trọng về tư duy, tạo tiền đề để nâng cao chất lượng hoạch định và thực thi chính sách năng lượng trong giai đoạn tới.

Có thể khẳng định, Nghị quyết 70 là sự kế thừa có chọn lọc và phát triển ở tầm cao hơn từ Nghị quyết 55, phản ánh bước chuyển từ tư duy phát triển năng lượng sang tư duy bảo đảm an ninh năng lượng chủ động, toàn diện và bền vững. Đây chính là mảnh ghép quan trọng để hoàn thiện khung chiến lược năng lượng quốc gia trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Nghị quyết 55 và Nghị quyết 70 hợp thành một trục chiến lược năng lượng xuyên suốt, định vị năng lượng như nền tảng của công nghiệp hóa, tự chủ quốc gia và nâng tầm vị thế Việt Nam. Trục chiến lược này không chỉ nhằm bảo đảm đủ năng lượng, mà quan trọng hơn là kiến tạo không gian phát triển ổn định, dài hạn cho nền kinh tế.

Trong tiến trình công nghiệp hóa giai đoạn mới, năng lượng trở thành điều kiện quyết định chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Việc chủ động định hình chiến lược năng lượng giúp hạ tầng đi trước một bước, tránh điểm nghẽn phát triển và tạo dư địa cho các ngành công nghiệp nền tảng, công nghệ cao và kinh tế số.

Đáng chú ý, trục chiến lược này còn mở đường để Việt Nam tham gia chủ động vào chuyển dịch xanh toàn cầu với năng lượng sạch và phát triển bền vững trở thành chuẩn mực mới của hợp tác và cạnh tranh. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 253/2025/QH15 của Quốc hội đóng vai trò cầu nối then chốt, chuyển hóa tầm nhìn chiến lược thành các cơ chế, chính sách cụ thể cho giai đoạn 2026-2030.

Sự kết nối đồng bộ giữa các nghị quyết của Đảng và hành động lập pháp của Quốc hội đã hình thành một cấu trúc chính sách năng lượng nhất quán, tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam tiến bước trên con đường công nghiệp hóa, tự chủ và phát triển xanh bền vững.

Dự kiến ngày 29/1, Báo Công Thương tổ chức “Diễn đàn hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030”, góp phần cụ thể hóa Nghị quyết của Quốc hội về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.

Diễn đàn có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, các chuyên gia và doanh nghiệp…, tập trung bàn giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, huy động nguồn lực và thúc đẩy các lĩnh vực then chốt góp phần đưa Nghị quyết vào cuộc sống.