Bảo đảm cung ứng điện mùa khô 2026 - Vai trò chủ động của EVN trong bối cảnh El Nino

Mùa khô 2026 - Áp lực chưa từng giảm nhiệt:

Năm 2026 tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng phụ tải điện cao, đặc biệt tại miền Bắc - khu vực có tốc độ đô thị hóa và phát triển công nghiệp mạnh. Ngay từ đầu mùa nóng, các đợt nắng nóng gay gắt đã xuất hiện với cường độ lớn, khiến nhu cầu điện tăng đột biến và có tính thời điểm rõ rệt.

Tuy nhiên, áp lực của hệ thống không chỉ đến từ phía cầu. Điều đáng chú ý là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố bất lợi: Thủy văn không thuận lợi nên lượng nước về hồ thấp hơn trung bình nhiều năm; một số nguồn khí suy giảm cục bộ; thị trường than tiếp tục biến động; nhiệt độ cao làm giảm hiệu suất thiết bị và gia tăng nguy cơ sự cố.

Trong bối cảnh đó, bài toán đặt ra không còn đơn thuần là “đủ điện”, mà là đủ điện trong điều kiện hệ thống phải vận hành gần ngưỡng giới hạn, với mức dự phòng thấp và rủi ro cao hơn thông lệ.

Dự báo El Nino 2026 - Biến số mới của hệ thống điện:

Một trong những yếu tố có ảnh hưởng sâu sắc nhất đến vận hành hệ thống điện năm 2026 là El Nino. Các dự báo khí tượng cho thấy hiện tượng này không chỉ gây nắng nóng kéo dài, mà còn làm giảm lượng mưa và dòng chảy về các hồ thủy điện.

Điểm đáng lưu ý là El Nino năm 2026 được nhận định có diễn biến phức tạp, với khả năng kéo dài và phân pha không đồng đều. Điều này khiến mùa mưa đến muộn, trong khi lượng nước tích trữ trong các hồ không đạt mức kỳ vọng. Hệ quả là hệ thống điện mất đi một phần quan trọng của nguồn điện linh hoạt và chi phí thấp.

Trong điều kiện đó, thủy điện không còn đóng vai trò “bộ đệm” như các năm thuận lợi, mà phải vận hành theo chiến lược tiết kiệm nước, ưu tiên phát điện vào các thời điểm thực sự cần thiết. Điều này buộc hệ thống phải phụ thuộc nhiều hơn vào nhiệt điện, kéo theo áp lực chi phí và rủi ro vận hành gia tăng.

Chính vì vậy, El Nino không chỉ là một yếu tố thời tiết, mà đã trở thành một biến số mang tính cấu trúc đối với hệ thống điện năm 2026.

Quyết định 126/QĐ-EVN và Chỉ thị 01/CT-BCT - Thiết lập trục điều hành kép:

Để đảm bảo cung ứng đủ điện và tuyệt đối an toàn trong năm 2026, ngày 20/1/2026 EVN đã Quyết định thành lập Ban Chỉ đạo cung ứng điện năm 2026 (số 126/QĐ-EVN) tạo ra cơ chế điều hành nội bộ mang tính “tác chiến” trong toàn hệ thống EVN. Tiếp theo, ngày 15/2/2026, Bộ Công Thương đã ban hành Chỉ thị số 01/CT-BCT yêu cầu bảo đảm cung cấp điện trong mọi tình huống; đồng thời đưa ra các nhiệm vụ cụ thể liên quan đến nhiên liệu, đầu tư nguồn, lưới và sử dụng điện hiệu quả. Chỉ thị 01/CT-BCT không chỉ nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm cung cấp điện trong mọi tình huống, mà còn đặt ra các nhiệm vụ cụ thể: Từ bảo đảm nhiên liệu cho sản xuất điện, đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn và lưới, đến tăng cường tiết kiệm điện và điều chỉnh phụ tải. Đặc biệt, Chỉ thị yêu cầu sự phối hợp đồng bộ giữa EVN, các tập đoàn năng lượng như Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), các địa phương và khách hàng sử dụng điện lớn.

Trên nền tảng đó, Ban Chỉ đạo cung ứng điện năm 2026 của EVN trở thành “cánh tay thực thi”, chuyển hóa các chỉ đạo vĩ mô thành các quyết định vận hành cụ thể theo thời gian thực. Đây chính là điểm mới đáng chú ý của năm 2026: Sự liên thông chặt chẽ giữa chính sách và vận hành, giúp hệ thống điện tránh được tình trạng phản ứng chậm, hoặc bị động.

Công ty Nhiệt điện Phú Mỹ tăng cường lực lượng kiểm tra thiết bị, sẵn sàng cho sản xuất điện cao điểm mùa khô năm 2026.

Huy động tối đa nguồn điện - Không để “nguồn sẵn mà không phát”:

Một trong những trọng tâm xuyên suốt trong chỉ đạo của EVN là khai thác tối đa công suất khả dụng của các nguồn điện, trong khi vẫn bảo đảm an toàn và độ tin cậy của hệ thống.

Nhiệt điện tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong mùa khô. Các nhà máy được yêu cầu duy trì trạng thái sẵn sàng cao, hạn chế tối đa sự cố và rút ngắn thời gian sửa chữa. Việc phối hợp với các đơn vị cung ứng than (như TKV và Tổng công ty Đông Bắc) được tăng cường, nhằm bảo đảm chuỗi cung ứng nhiên liệu không bị gián đoạn.

Trong khi đó, thủy điện không còn được khai thác theo hướng tối đa sản lượng, mà chuyển sang tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nước. Các hồ chứa được vận hành theo chiến lược tích - xả linh hoạt, ưu tiên phát điện vào giờ cao điểm, qua đó nâng cao giá trị của từng mét khối nước.

Đối với các nguồn năng lượng tái tạo, EVN chủ trương huy động tối đa trong điều kiện cho phép của hệ thống; đồng thời tăng cường dự báo và điều chỉnh linh hoạt để giảm thiểu tác động của tính biến động.

Điều độ hệ thống điện - “Bộ não” vận hành trong mô hình mới:

Từ tháng 8/2024, Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia đã được chuyển về Bộ Công Thương và tổ chức lại thành Công ty TNHH Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO). Đến năm 2026, mô hình này đã vận hành ổn định và trở thành nền tảng quan trọng cho công tác điều độ.

Trong mùa khô 2026, NSMO đóng vai trò trung tâm trong việc dự báo phụ tải, xây dựng kịch bản vận hành và điều chỉnh phương thức vận hành theo thời gian thực. Sự phối hợp giữa NSMO và EVN không chỉ mang tính kỹ thuật, mà còn phản ánh một bước chuyển trong quản trị hệ thống điện - từ mô hình tích hợp, sang mô hình phân tách, nhưng phối hợp hiệu quả.

Việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong điều độ đã giúp nâng cao đáng kể khả năng phản ứng của hệ thống trước các biến động nhanh và khó lường - yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh El Niño xuất hiện.

Lưới điện truyền tải - Giữ “mạch máu” thông suốt:

Vai trò của Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) trong mùa khô 2026 càng trở nên rõ nét khi hệ thống phải vận hành với công suất cao và phân bố không đồng đều giữa các vùng miền.

EVNNPT đã triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao độ tin cậy của lưới điện - từ tăng cường kiểm tra, giám sát, đến ứng dụng công nghệ mới trong phát hiện sớm sự cố. Các tuyến truyền tải Bắc - Nam tiếp tục đóng vai trò xương sống, giúp điều hòa công suất và giảm áp lực cho các khu vực có nguy cơ thiếu điện.

Phân phối điện - Giảm áp lực từ phía cầu:

Ở cấp độ phân phối, các Tổng công ty Điện lực đã chuyển từ cách tiếp cận thụ động sang chủ động điều chỉnh phụ tải. Các chương trình điều chỉnh phụ tải không còn mang tính hình thức, mà đã trở thành công cụ thực chất trong điều hành hệ thống.

Thông qua việc khuyến khích khách hàng dịch chuyển nhu cầu sử dụng điện sang các khung giờ thấp điểm, EVN đã góp phần giảm đáng kể áp lực trong giờ cao điểm. Song song với đó, các chương trình tiết kiệm điện được triển khai sâu rộng, kết hợp với công nghệ đo đếm thông minh để nâng cao hiệu quả quản lý.

Kịch bản ứng phó - Chủ động, thay vì bị động:

Một điểm nổi bật trong công tác điều hành năm 2026 là việc xây dựng các kịch bản vận hành đa tầng, bao quát từ điều kiện bình thường đến các tình huống cực đoan. Mỗi kịch bản đều được lượng hóa và gắn với các phương án cụ thể về huy động nguồn, điều chỉnh phụ tải và xử lý sự cố.

Cách tiếp cận này cho phép hệ thống điện không chỉ phản ứng với biến động, mà còn chủ động “đón trước” các rủi ro, qua đó nâng cao khả năng chống chịu của toàn hệ thống.

Vai trò phối hợp liên ngành:

Một trong những yếu tố quyết định thành công của công tác bảo đảm điện năm 2026 là sự phối hợp chặt chẽ giữa các chủ thể trong hệ thống năng lượng. Dưới sự điều phối của Bộ Công Thương, EVN đã phối hợp hiệu quả với các đơn vị cung ứng nhiên liệu, chính quyền địa phương và các doanh nghiệp tiêu thụ điện lớn.

Sự phối hợp này không chỉ giúp giải quyết các vấn đề trước mắt, mà còn tạo nền tảng cho một cơ chế vận hành hệ thống điện linh hoạt và bền vững hơn trong dài hạn.

Những kết quả bước đầu:

Thực tiễn vận hành trong các tháng đầu mùa khô năm 2026 cho thấy hệ thống điện quốc gia vẫn duy trì được sự ổn định, không xảy ra sự cố lớn diện rộng. Dù phải vận hành trong điều kiện phụ tải cao, hệ thống vẫn đáp ứng cơ bản nhu cầu điện của nền kinh tế và đời sống nhân dân.

Kết quả này là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của mô hình điều hành kết hợp giữa chỉ đạo chính sách và vận hành thực tiễn.

Nhìn xa hơn - Bài học và khuyến nghị:

Từ thực tiễn mùa khô 2026, có thể thấy rằng: Việc bảo đảm cung ứng điện không chỉ phụ thuộc vào quy mô nguồn điện, mà còn phụ thuộc vào năng lực quản trị hệ thống. Điều này đòi hỏi tiếp tục nâng cao chất lượng dự báo, đẩy nhanh phát triển nguồn điện mới, tăng cường lưới truyền tải và hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh.

Kết luận:

Mùa khô năm 2026 cho thấy hệ thống điện Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mới - nơi các yếu tố bất định, đặc biệt là El Nino, ngày càng có ảnh hưởng sâu rộng. Trong bối cảnh đó, vai trò của EVN không chỉ là bảo đảm cung cấp điện, mà còn là quản trị rủi ro hệ thống trong điều kiện biến động cao. Sự phối hợp hiệu quả với NSMO chính là yếu tố quyết định giúp hệ thống điện duy trì ổn định.

Với tương lai hệ thống năng lượng ngày càng phức tạp và biến động, những nỗ lực của EVN trong mùa khô 2026 không chỉ nhằm bảo đảm “giữ điện”, mà còn góp phần định hình một mô hình quản trị hệ thống điện hiện đại, linh hoạt và bền vững hơn cho Việt Nam trong tương lai./.

TS. NGUYỄN HUY HOẠCH - HỘI ĐỒNG KHOA HỌC TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM

Tài liệu tham khảo:

1. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (2026): Quyết định số 126/QĐ-EVN ngày 20/01/2026 về việc thành lập Ban Chỉ đạo cung ứng điện năm 2026.

2. Bộ Công Thương (2026): Chỉ thị số 01/CT-BCT ngày 15/02/2026 về bảo đảm cung cấp điện mùa khô và các tháng cao điểm năm 2026.

3. Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia (2025): Báo cáo xu thế khí hậu Việt Nam giai đoạn 2025-2026.

4. Thời tiết năm 2026, bất ổn khu vực Trung Đông và bài toán an ninh năng lượng Việt Nam - NangluongVietNam online. 07:12 | 12/03/2026