Doanh nghiệp Việt từng bước làm chủ công nghệ xây cầu, đào hầm, sản xuất vật liệu
Từ thi công cầu dây văng, đào hầm bằng công nghệ hiện đại đến sản xuất vật liệu xây dựng quy mô lớn, doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước làm chủ nhiều công nghệ phức tạp, tạo nền tảng tham gia sâu hơn vào các dự án hạ tầng chiến lược.
Tại Hội thảo phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngành Xây dựng diễn ra vào sáng 16/11, TS Ngô Anh Tuấn, Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng cho biết, hoạt động khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng gắn với các dự án, nhu cầu thực tiễn.
Cụ thể, Bộ Xây dựng đã phê duyệt đặt hàng 5 nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển công nghệ chiến lược, tập trung vào sản xuất ray, phụ kiện và bộ ghi; kết cấu đường ray; xử lý đất yếu nền đường; mạng thông tin 5G và hệ thống liên khóa máy tính.

TS. Ngô Anh Tuấn, Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng. Ảnh: BXD
“Đây đều là những lĩnh vực quan trọng, góp phần từng bước làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất trong nước và giảm phụ thuộc vào nước ngoài”, ông nói.
Một số kết quả nghiên cứu, ứng dụng công nghệ đã phát huy hiệu quả trực tiếp trong sản xuất, kinh doanh.
Tại Cảng Đà Nẵng, giải pháp trí tuệ nhân tạo hỗ trợ căn chỉnh xe dưới cẩu giàn được triển khai trên 19 cẩu, giúp rút ngắn 10-15 giây cho mỗi lượt thao tác.
Trong khi đó, hệ thống thí nghiệm gió bão đối với mặt dựng công trình của Viện Khoa học công nghệ xây dựng đã phục vụ gần 600 công trình.
“Những ví dụ này cho thấy giá trị của khoa học công nghệ không chỉ nằm ở số lượng đề tài nghiên cứu hay sản phẩm được công bố, mà quan trọng hơn là khả năng đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, tạo ra hiệu quả cụ thể trong sản xuất và quản lý”, TS Ngô Anh Tuấn cho hay.
Đặc biệt, theo ông, năng lực công nghệ của doanh nghiệp trong nước đã có những bước tiến đáng ghi nhận, từng bước làm chủ nhiều công nghệ phức tạp.
Đơn cử, Cầu Mỹ Thuận 2 với nhịp chính dây văng dài 350m là một ví dụ tiêu biểu khi các đơn vị trong nước đảm nhiệm từ lập dự án, thiết kế đến thi công.
Trong lĩnh vực xây dựng hầm, doanh nghiệp Việt Nam đã làm chủ công nghệ thi công theo phương pháp đào hầm mới (NATM) tại các hầm Đèo Cả, Cù Mông, Hải Vân 2; đồng thời tiếp nhận, ứng dụng công nghệ đào hầm bằng máy TBM và thi công nhà ga ngầm tại các dự án đường sắt đô thị.
Đối với công nghiệp vật liệu xây dựng, năng lực sản xuất trong nước tiếp tục được củng cố. Hiện cả nước có 91 dây chuyền sản xuất xi măng lò quay, với tổng công suất 128,44 triệu tấn/năm. Công nghiệp vật liệu xây dựng cơ bản đáp ứng nhu cầu trong nước và tham gia xuất khẩu.
Những kết quả trên là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các dự án hạ tầng chiến lược, từng bước nâng cao năng lực thiết kế, chế tạo, thi công và làm chủ công nghệ.
Tuy nhiên, ông Tuấn thẳng thắn nhìn nhận việc triển khai công nghệ chiến lược và đổi mới sáng tạo trong ngành vẫn đang ở giai đoạn đầu.
Khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng, hạn chế về nhân lực cũng như khả năng kết nối, khai thác dữ liệu đang là những điểm nghẽn cần tập trung giải quyết.
Thứ nhất, khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng vẫn còn lớn. Một số nhiệm vụ nghiên cứu chưa xuất phát từ những bài toán cụ thể của doanh nghiệp và các dự án.
Trong khi đó, hệ thống tiêu chuẩn, định mức nhiều khi chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ mới; một số phép thử chuyên biệt vẫn phải thực hiện ở nước ngoài.
Thứ hai, nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Ngành đang thiếu chuyên gia về công nghệ lõi, BIM, dữ liệu và đường sắt tốc độ cao; năng lực nghiên cứu, chế tạo các thiết bị cốt lõi còn hạn chế.
Đặc biệt, nhiều nhiệm vụ mới về quy hoạch, đô thị được chuyển về cấp xã, trong khi năng lực chuyên môn và kỹ năng công nghệ của đội ngũ cán bộ cơ sở chưa đồng đều. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết về đào tạo, bồi dưỡng để đáp ứng nhiệm vụ quản lý trong giai đoạn mới.
Thứ ba, khả năng kết nối, liên thông dữ liệu và đo lường hiệu quả còn hạn chế. Sự kết nối giữa các phương thức vận tải chưa thực sự tốt; dữ liệu từ Trung ương đến địa phương chưa đồng bộ, gây khó khăn cho công tác quản lý, điều hành và khai thác.
Đáng chú ý, hệ thống thống kê của ngành hiện chưa có đầy đủ chỉ tiêu phản ánh hoạt động khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
Tập trung tổ chức thực hiện hiệu quả các chủ trương đã ban hành
Để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực tăng trưởng của ngành, đại diện Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng cho rằng cần tập trung tổ chức thực hiện hiệu quả các chủ trương đã ban hành.
Đối với Bộ Xây dựng, cần lựa chọn và công bố những bài toán lớn theo từng lĩnh vực, gắn với nhu cầu thực tiễn của các dự án, doanh nghiệp và địa phương.

Doanh nghiệp Việt từng bước làm chủ công nghệ xây cầu, đào hầm, sản xuất vật liệu. Ảnh: Ngọc Hải
“Đây sẽ là cơ sở định hướng hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, tránh tình trạng nghiên cứu dàn trải, thiếu địa chỉ ứng dụng”, ông Tuấn nói.
Cùng với đó, cần tiếp tục khai thác hiệu quả Hệ thống chỉ đạo, điều hành để theo dõi sớm tình hình tăng trưởng, kịp thời phát hiện những lĩnh vực, địa phương có nguy cơ chậm tiến độ. Ưu tiên hoàn thiện tiêu chuẩn, định mức đối với công nghệ, vật liệu mới, nhất là trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao.
Đồng thời, yêu cầu các viện nghiên cứu, trường đại học lấy hiệu quả ứng dụng và khả năng tạo ra giá trị thực tiễn làm thước đo đánh giá kết quả nghiên cứu.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là đầu tư nâng cao năng lực thử nghiệm, kiểm định trong nước, từng bước khắc phục tình trạng phải đưa một số phép thử chuyên biệt ra nước ngoài.
Đối với các bộ, ngành liên quan, ông Tuấn đề xuất Bộ Tài chính đưa các lĩnh vực của ngành Xây dựng vào chương trình thử nghiệm tính toán năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) trong năm 2027, qua đó có cơ sở đánh giá cụ thể hơn đóng góp của từng lĩnh vực vào tăng trưởng.
Bộ Khoa học và Công nghệ cần bổ sung các tiêu chí đánh giá hoạt động khoa học công nghệ gắn với năng suất và tăng trưởng; đồng thời hướng dẫn triển khai các nhiệm vụ công nghệ chiến lược trong lĩnh vực đường sắt.
Đối với các địa phương, cần sớm ban hành lộ trình áp dụng BIM phù hợp với điều kiện thực tế; cập nhật đầy đủ dữ liệu vào cơ sở dữ liệu ngành; công bố giá vật liệu xây dựng sát với diễn biến thị trường.
“Các địa phương cũng cần tổ chức quy hoạch TOD theo quy định và quan tâm bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cấp xã trong quản lý xây dựng, quy hoạch và phát triển đô thị”, vị này nói thêm.






