Không gian mạng không thể trở thành nơi dung dưỡng những giá trị lệch chuẩn
Không gian mạng là một bộ phận của đời sống xã hội, không nằm ngoài những chuẩn mực đạo đức, văn hóa và pháp luật. Do đó, không gian mạng không thể trở thành nơi dung dưỡng những giá trị lệch chuẩn.

PGS.TS Bùi Thị An - Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng. Ảnh: Trần Vương
Hình ảnh bằng sự ngông nghênh, phát ngôn gây sốc lan truyền trên mạng xã hội
Mạng xã hội mở ra nhiều cơ hội sáng tạo, giao lưu, tiếp nhận tri thức nhưng cũng xuất hiện tình trạng thần tượng hóa “giang hồ mạng”, cổ xúy hành vi lệch chuẩn, khai thác nội dung phản cảm để câu tương tác.
Trên TikTok và nhiều nền tảng, không ít tài khoản thu hút hàng trăm nghìn lượt theo dõi bằng những phát ngôn gây sốc, khoe khoang, chửi bới, thách thức pháp luật. Đáng lo ngại, một bộ phận người trẻ thần tượng, bắt chước cách ăn mặc, nói năng và ứng xử của những nhân vật này.
Ngày 30.10.2026, Công an tỉnh Quảng Trị thông tin việc xử lý Nguyễn Tấn Thắng (SN 1993, trú xã Cam Lộ), người có nhiều tiền án, tiền sự, thường đăng nội dung mang màu sắc giang hồ trên mạng xã hội. Thắng cùng em ruột dùng hung khí đánh người do mâu thuẫn cá nhân, bị khởi tố về tội “Gây rối trật tự công cộng”.
Cũng tại Quảng Trị, Nguyễn Văn Nhân (SN 2007) và Phạm Anh Tuấn (SN 2006) livestream trên TikTok, tự gây thương tích để thu hút người xem tặng quà. Mỗi người bị phạt 17,5 triệu đồng, tịch thu điện thoại và buộc nộp lại số tiền thu lợi bất chính.
Tại Bắc Ninh, các tài khoản TikTok “Khánh Sky”, “Vua Quạt” livestream chửi bới, đăng thông tin sai sự thật để thu hút lượt xem, đẩy mâu thuẫn trên mạng ra đời thực, ảnh hưởng đến hoạt động doanh nghiệp và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Những vụ việc trên cho thấy khi sự lệch chuẩn được đóng gói thành nội dung giải trí, lượt xem và lợi ích vật chất có thể trở thành động lực khiến một số người bất chấp giới hạn đạo đức, pháp luật.
Gần đây, trào lưu “đi tù online”, mô phỏng cuộc sống trong trại giam, thu hút sự tò mò của một bộ phận người dùng mạng xã hội, mô phỏng cuộc sống trong trại giam. Trong trò chơi, người tham gia có thể tạo nhân vật, khoác quần áo tù nhân, thực hiện các hoạt động như điểm danh, ăn uống, lao động và tương tác với những người chơi khác.
Trò chơi mô phỏng trại giam có thể phục vụ nhu cầu giải trí, tìm hiểu, nhưng việc biến tù tội thành nội dung câu view dễ khiến người tham gia xem nhẹ hậu quả phạm tội. Bởi phía sau mỗi bản án là danh dự, tương lai của người phạm tội, nỗi đau của nạn nhân và những tổn thất đối với gia đình, xã hội.
Xây dựng sức đề kháng văn hóa và năng lực nhận diện thông tin cho người sử dụng
Cần phải khẳng định rằng, không phải mọi nội dung giải trí hay trò chơi mô phỏng trên mạng xã hội đều lệch lạc. Điều đáng phê phán là tư tưởng coi thường pháp luật, cổ súy bạo lực, bình thường hóa cái xấu, lợi dụng niềm tin và đánh đồng sự nổi tiếng với giá trị con người. Không thể lấy lý do tự do sáng tạo để biện minh cho hành vi xúc phạm người khác, phát tán thông tin sai sự thật hoặc cổ xúy những chuẩn mực phản văn hóa.
Theo PGS.TS Bùi Thị An - Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng, một trong những nguyên nhân khiến nội dung lệch chuẩn lan rộng là cơ chế cạnh tranh sự chú ý trên mạng xã hội. Hình ảnh gây sốc, phát ngôn cực đoan, tranh cãi gay gắt thường kích thích tò mò và tương tác. Khi sự chú ý có thể chuyển hóa thành quà tặng, quảng cáo và lợi ích vật chất, một số cá nhân có động cơ tiếp tục đẩy nội dung đi xa hơn. Ngay cả những lượt xem với mục đích phản đối cũng có thể vô tình khuếch đại nội dung tiêu cực. Vì vậy, đấu tranh với biểu hiện lệch chuẩn không thể chỉ dừng ở việc xử lý một vài tài khoản hay gỡ bỏ một số video vi phạm. Các nền tảng cũng phải nâng cao trách nhiệm kiểm duyệt, kiểm soát livestream, hạn chế việc kiếm tiền từ nội dung độc hại. Mặt khác, cơ quan chức năng cần phát hiện, xử lý nghiêm hành vi lợi dụng mạng xã hội để gây rối trật tự công cộng, xúc phạm danh dự, phát tán thông tin sai sự thật và trục lợi.
PGS.TS Bùi Thị An cũng cho rằng, cần xây dựng sức đề kháng văn hóa và năng lực nhận diện thông tin cho người sử dụng, nhất là thanh thiếu niên. Gia đình, nhà trường phải giúp người trẻ phân biệt giá trị thực với hào nhoáng ảo, hiểu giới hạn của tự do biểu đạt và trách nhiệm đối với hành vi trên mạng.






