Vườn chim Bạc Liêu giữ gìn trăm năm, khai thác chưa hiệu quả

Hệ sinh thái rừng đặc dụng quý hiếm

Vườn chim Bạc Liêu nằm cách trung tâm thành phố Bạc Liêu (cũ) khoảng 4km, gần khu du lịch Nhà Mát và Quán Âm Phật Đài. Vị trí này được đánh giá thuận lợi để kết nối các tuyến du lịch sinh thái, du lịch biển và du lịch tâm linh của địa phương.

Khu bảo tồn loài, sinh cảnh Vườn chim Bạc Liêu hiện có diện tích vùng lõi 125,8ha. Trong đó, diện tích có rừng 120,6ha, gồm 74,4ha rừng tự nhiên và 46,2ha rừng trồng; diện tích đất chuyên dùng 5,2ha. Độ che phủ rừng đạt 96,46% diện tích vùng lõi.

Hệ sinh thái nơi đây hình thành từ quá trình bồi tụ tự nhiên của thảm thực vật ven biển Đông, qua thời gian trở thành rừng ngập mặn đặc trưng của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Không chỉ đóng vai trò bảo tồn đa dạng sinh học, khu vực này còn được xem là “lá phổi xanh” góp phần điều hòa khí hậu và cân bằng môi trường sinh thái cho khu vực đô thị lân cận.

Kết quả khảo sát cho thấy hệ thực vật tại đây khá phong phú với 184 loài, chủ yếu là rừng hỗn giao đặc trưng của vùng ngập mặn Nam Bộ như chà là, cóc, tra, giá cùng nhiều loài cây bụi và dây leo.

Về động vật, khu bảo tồn ghi nhận 101 loài chim, trong đó có 10 loài quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam như, cò lạo Ấn Độ, cò quắm đầu đen, bồ nông chân xám, cốc đế, quắm đen, khách đuôi xẻ, sả hung, cò nhạn… Ngoài ra còn có 8 loài ếch nhái, 21 loài bò sát, 96 loài cá nước ngọt và nước lợ, cùng 16 loài thú.

Với giá trị sinh học đặc biệt, Vườn chim Bạc Liêu đã được đưa vào danh sách các khu bảo tồn thiên nhiên của Việt Nam và nằm trong quy hoạch hệ thống rừng đặc dụng quốc gia. Khu vực này không chỉ có ý nghĩa về bảo tồn nguồn gen quý, mà còn phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và phát triển du lịch sinh thái.

Tiềm năng chưa được khai thác

Nhờ hệ sinh thái đặc trưng và vị trí thuận lợi, Vườn chim Bạc Liêu từ lâu được xem là điểm có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái của địa phương.

Năm 2010, Công ty Đầu tư và Du lịch Rồng Việt khởi công dự án khu du lịch sinh thái Vườn chim Bạc Liêu với tổng vốn khoảng 100 tỉ đồng trên diện tích hơn 130ha. Dự án dự kiến gồm 12 hạng mục, trong đó có các khu bảo tồn nhằm đảm bảo hoạt động du lịch không ảnh hưởng đến hệ sinh thái và môi trường sống của các loài động, thực vật.

Tuy nhiên, sau giai đoạn triển khai ban đầu, dự án không tiếp tục được thực hiện như kỳ vọng. Việc đầu tư hạ tầng phục vụ du lịch tại khu vực này vì thế chưa được triển khai đồng bộ.

Hiện nay, Vườn chim Bạc Liêu chủ yếu thực hiện nhiệm vụ bảo tồn thiên nhiên và phục vụ nghiên cứu khoa học. Hoạt động tham quan còn hạn chế, các dịch vụ phục vụ du khách chưa được phát triển.

Trong khi đó, với diện tích rừng lớn cùng hàng chục nghìn cá thể chim cư trú quanh năm, khu vực này được đánh giá có nhiều điều kiện để phát triển các loại hình du lịch sinh thái như tham quan rừng, quan sát chim và trải nghiệm thiên nhiên.

Theo nhiều ý kiến, nếu được quy hoạch và đầu tư phù hợp, Vườn chim Bạc Liêu có thể trở thành điểm đến sinh thái đặc trưng của địa phương, góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch và khai thác hiệu quả hơn giá trị tài nguyên thiên nhiên sẵn có.

Vườn chim Bạc Liêu – trước đây thường được gọi là Sân chim Bạc Liêu – hình thành hơn một thế kỷ trước trên hệ sinh thái rừng ngập mặn được bồi tụ từ phù sa biển Đông. Điều kiện tự nhiên thuận lợi đã tạo môi trường sinh sống cho nhiều loài động, thực vật, đặc biệt là các loài chim hoang dã đến cư trú và làm tổ với số lượng lớn.

Kết quả khảo sát năm 2011 của Viện Sinh học Nhiệt đới TPHCM ghi nhận khu vực có 104 loài thực vật và 250 loài động vật, trong đó có 109 loài chim; 27 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và Sách đỏ thế giới (IUCN).

Trong những năm 1960, khu vực này do người dân địa phương trông giữ và khai thác, đồng thời là nơi hoạt động của lực lượng cách mạng. Sau năm 1975, chính quyền địa phương bắt đầu triển khai các biện pháp bảo vệ khu tài nguyên thiên nhiên này.

Năm 1978, khi thành lập Nông trường Đông Hải, diện tích rừng bị thu hẹp còn khoảng 40ha. Tuy nhiên, ngành lâm nghiệp tỉnh Minh Hải khi đó đã đề nghị giữ phần rừng còn lại để bảo tồn sân chim.

Đến năm 1986, Vườn chim Bạc Liêu được đưa vào danh sách các khu bảo tồn thiên nhiên của Việt Nam. Năm 1987, Ban quản lý Vườn chim được thành lập trực thuộc Chi cục Kiểm lâm tỉnh Minh Hải.

Công tác bảo tồn tiếp tục được tăng cường qua nhiều giai đoạn. Năm 1989, Quỹ Brehm (CHLB Đức) hỗ trợ kinh phí quy hoạch lại khu vực, đào ao, trồng cây ngập nước và xây dựng chòi quan sát. Năm 1996, tỉnh đầu tư xây dựng đê bao và hệ thống kênh mương nhằm khôi phục hệ sinh thái ngập nước. Năm 1999, dự án bảo tồn Vườn chim được phê duyệt; năm 2001 giao Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quản lý; năm 2005 bổ sung diện tích đất phục vụ bảo tồn.

Đến ngày 30.10.2014, theo Quyết định 1976 của Thủ tướng Chính phủ về quy hoạch hệ thống rừng đặc dụng cả nước, Vườn chim Bạc Liêu tiếp tục được xác định là khu bảo tồn thiên nhiên cấp quốc gia, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, phục vụ nghiên cứu khoa học và phát triển du lịch sinh thái.