Từ nhóm “Con ghét bố mẹ” nhận diện khoảng trống đối thoại giữa cha mẹ và con cái

Ngày 28.9, trên mạng xã hội Facebook xuất hiện thông tin về hội nhóm mở có tên “Con ghét bố mẹ”, với hơn 40.000 thành viên. Đến sáng sớm 29.9, số thành viên đã tăng lên hơn 98.000, rồi tiếp tục vượt mốc 140.000 thành viên vào lúc 18h cùng ngày.

Theo tìm hiểu của phóng viên, trước đó nhiều thành viên thường đăng bài ở chế độ ẩn danh. Nội dung chia sẻ xoay quanh những xích mích trong gia đình, việc bị bố mẹ la mắng, thậm chí đánh đập; cảm giác không được thấu hiểu hay những câu chuyện về hoàn cảnh gia đình, tình cảm cá nhân.

Dưới các bài đăng, nhiều thành viên chia sẻ trải nghiệm tương tự, an ủi và trò chuyện với người đăng bài.

Sau khi nhóm được chú ý, nhiều phụ huynh cũng tham gia. Có người muốn tìm xem con mình có ở trong nhóm hay không, có người khuyên nhủ, nhưng cũng xuất hiện những bình luận sử dụng ngôn từ không phù hợp, thậm chí xúc phạm.

Trao đổi với Báo Lao Động, bà Cao Phương Thao - Thạc sĩ Tâm lý học Lâm sàng, Trường THCS&THPT Lương Thế Vinh, cơ sở Tân Triều - chỉ ra những nguy cơ cần lưu ý khi trẻ tìm đến những cộng đồng trên mạng để chia sẻ mâu thuẫn gia đình.

Nguy cơ cộng hưởng những cảm xúc tiêu cực

Theo bà Thao, việc trẻ tìm được những người có trải nghiệm tương tự trước hết có thể đem lại tác động tích cực. Một đứa trẻ đang cảm thấy “không ai hiểu” có thể nhận ra cảm xúc của mình không phải điều bất thường. Sự đồng cảm đôi khi giúp các em bớt cô đơn và có thêm cơ hội diễn đạt cảm xúc.

Tuy nhiên, vấn đề xuất hiện khi một cộng đồng chỉ dừng lại ở việc cùng tức giận, cùng củng cố một cách nhìn tiêu cực mà không giúp trẻ hiểu vấn đề hoặc tìm kiếm cách giải quyết.

“Khi đó, cảm xúc ban đầu có thể được khuếch đại thêm”, bà Thao nhận định.

Theo chuyên gia, một xung đột cụ thể với cha mẹ khi được nhìn nhận theo hướng tiêu cực kéo dài có thể dần được diễn giải thành “bố mẹ lúc nào cũng tệ”, “bố mẹ không bao giờ hiểu mình”. Điều này có nguy cơ làm giảm những nỗ lực đối thoại giữa trẻ và cha mẹ trong tương lai.

Từ thực tế tiếp xúc, lắng nghe học sinh, bà Thao cho biết việc các em khép lại cánh cửa giao tiếp với gia đình hiếm khi chỉ là một phản ứng bộc phát.

Nhiều em chia sẻ rằng khi gom đủ can đảm để mở lời với cha mẹ, điều nhận lại có thể là cảm giác bị mắng, phán xét hoặc phủ nhận cảm xúc. Nếu trải nghiệm này lặp lại nhiều lần, trẻ có thể hình thành suy nghĩ “có nói cũng không thay đổi được gì” và sự thu mình trở thành một cơ chế phòng vệ.

Ngược lại, bạn bè đồng trang lứa hoặc cộng đồng mạng có thể đem đến sự đồng cảm tức thì. Tính ẩn danh và khoảng cách trên không gian mạng cũng khiến các em dễ chia sẻ những vấn đề khó nói trực tiếp với người lớn.

Theo bà Thao, thay vì chỉ đặt câu hỏi tại sao trẻ không nói với bố mẹ, người lớn cần nhìn lại điều gì khiến trẻ cảm thấy khó nói với cha mẹ và vì sao các em phải tìm kiếm sự đồng cảm trên mạng.

Không để mạng xã hội trở thành nơi duy nhất trẻ tìm kiếm sự đồng cảm

Bà Thao cho rằng không nên quy trách nhiệm một chiều cho những hội nhóm như vậy. Nếu một đứa trẻ chỉ có thể tìm được sự lắng nghe trên mạng thì đó cũng là tín hiệu để người lớn nhìn lại môi trường giao tiếp trong gia đình.

Điều cần hướng tới không phải cấm trẻ nói về những cảm xúc tiêu cực, mà giúp các em có thêm những không gian khác để được lắng nghe, nhận phản hồi phù hợp và từng bước tìm cách giải quyết vấn đề.

Theo chuyên gia, người lớn cũng cần nhận diện khi những xung đột đã vượt ra ngoài phản ứng thông thường của tuổi vị thành niên. Ba yếu tố cần xem xét gồm mức độ xung đột; tần suất, thời gian kéo dài; và mức độ ảnh hưởng đến hoạt động thường ngày của học sinh.

Một cuộc tranh luận với cha mẹ, tức giận, đóng cửa phòng, thậm chí có lúc nói “con ghét bố mẹ” có thể là phản ứng nhất thời. Điều đáng quan tâm hơn là sau đó trẻ có thể bình tĩnh trở lại, duy trì việc học, các mối quan hệ và những hoạt động thường ngày hay không.

Đặc biệt, cha mẹ cần lưu ý khi mâu thuẫn kéo dài và trẻ liên tục thu mình, mất hứng thú với mọi thứ, học lực sa sút rõ rệt, rối loạn ăn ngủ, cảm xúc tiêu cực dai dẳng hoặc xuất hiện hành vi tự hại, ý nghĩ tiêu cực về bản thân, những người xung quanh hay cuộc sống.

Theo bà Thao, không phải cứ trẻ nói “ghét bố mẹ” là cần can thiệp tâm lý, nhưng cũng không nên chờ đến khi xuất hiện những biểu hiện nghiêm trọng mới bắt đầu quan tâm.

Vấn đề đặt ra không phải ngăn trẻ bộc lộ cảm xúc, mà là làm sao để trẻ không chỉ có những cộng đồng trên mạng làm nơi tìm kiếm sự đồng cảm. Gia đình, nhà trường và những người lớn trẻ tin tưởng cần tạo ra những không gian an toàn để các em được lắng nghe, phản hồi phù hợp và tìm cách giải quyết những khúc mắc của mình.