Quy định điều chỉnh lương hưu thời gian qua không đảm bảo nguyên tắc đóng - hưởng

Bộ Nội vụ chính thức gửi Bộ Tư pháp hồ sơ thẩm định dự thảo Nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng.

Cơ quan soạn thảo có bản tổng kết thi hành pháp luật về điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng (Nghị định số 75/2024/NĐ-CP ngày 30.6.2024).

Bộ Nội vụ cho biết về ưu điểm, việc thực hiện điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng ở mức khá cao (15%).

Điều này đã góp phần ổn định, nâng cao cuộc sống của người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng.

Việc thực hiện điều chỉnh tăng thêm đối với những người nghỉ hưu trước năm 1995 đã giúp thu hẹp chênh lệch về lương hưu với người nghỉ hưu sau năm 1995.

Tuy nhiên, Bộ Nội vụ thẳng thắn chỉ ra một số bất cập của Nghị định số 75/2024/NĐ-CP như sau:

Quy định điều chỉnh lương hưu hiện hành, không đảm bảo nguyên tắc: “đóng - hưởng”.

Do mức điều chỉnh lương hưu đang cao hơn đáng kể so với mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng, vượt lãi suất đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội.

Tính trong giai đoạn 2016-2025: mức tăng lương hưu là 71,09%; mức tăng của CPI là 34,85%; lãi suất đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội là 67,28%.

Điều này đã làm mức lương hưu của người nghỉ hưu được điều chỉnh tăng lên quá cao, không phù hợp với mức đóng và thời gian đóng góp vào quỹ bảo hiểm xã hội trước đó, cụ thể xem tại bảng 1 sau:

Mặt khác, việc điều chỉnh lương hưu trong giai đoạn vừa qua chưa phù hợp với nguyên tắc, thông lệ quốc tế.

Theo thông lệ quốc tế thì lương hưu của người nghỉ hưu đã được tính toán đầy đủ trên cơ sở mức đóng góp, thời gian đóng góp vào quỹ bảo hiểm xã hội.

Do vậy về cơ bản lương hưu của người được điều chỉnh trên cơ sở mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng, điều này cũng đã được Đảng ta chỉ ra và đưa ra quan điểm điều chỉnh tại Nghị quyết số 28-NQ/TW tại Hội nghị lần thứ bảy của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội: “lương hưu cơ bản được điều chỉnh chủ yếu dựa trên cơ sở mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng, khả năng của quỹ bảo hiểm xã hội và ngân sách nhà nước”.

Việc tăng lương hưu cũng ảnh hưởng đến khả năng đảm bảo cân đối quỹ bảo hiểm xã hội trong dài hạn.

Việc điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng ở mức cao, kết hợp cùng với tác động của việc già hóa dân số (số người nghỉ hưu đang có xu hướng gia tăng hằng năm) đã làm cho tốc độ tăng số chi chế độ (quỹ hưu trí và tử tuất) vượt tốc độ tăng thu quỹ hưu trí và tử tuất.

Cụ thể: số chi chế độ hưu trí và tử tuất của năm 2024 đã gấp 2,63 lần số chi của năm 2016; số thu quỹ hưu trí và tử tuất[3] năm 2024 đã gấp 2,19 lần số thu của năm 2016. Theo đó, tỷ lệ số chi quỹ trên số thu quỹ đã tăng từ 65,14% của năm 2016 lên 78,37% của năm 2024.

Việc điều chỉnh lương hưu tăng chung theo một tỉ lệ (%) với mức cao trong thời gian qua đã làm gia tăng khoảng cách về mức lương hưu giữa những người nghỉ hưu.

Người có mức lương hưu càng cao thì càng được hưởng lợi từ việc điều chỉnh lương hưu, mức lương hưu sau điều chỉnh được dùng làm căn cứ để thực hiện việc điều chỉnh của lần tiếp theo (tác động kép) mà không phải hoàn toàn do nguyên tắc: “đóng - hưởng”.

Điều này ngày càng làm gia tăng khoảng cách về lương hưu giữa những người nghỉ hưu có mức hưởng thấp và người nghỉ hưu có mức hưởng cao.

Trong khi đó, phần lớn người nghỉ hưu hiện nay thuộc nhóm có mức hưởng dưới mức hưởng bình quân, cụ thể, phân nhóm số người hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng theo mức hưởng như sau: