Giới hạn nào để giữ cảm xúc của khán giả?

Là một trong 13 tác phẩm tranh giải ở hạng mục Phim châu Á tại Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ tư (DANAFF IV), bộ phim “Chiếc kén” (Chrysalis) thu hút sự chú ý theo một cách riêng, khi ê-kíp xác nhận sử dụng AI cùng nhiều công nghệ hậu kỳ để xử lý hình ảnh và phần thoại của nhân vật do Trương Ngọc Ánh đảm nhận, sau biến cố pháp lý liên quan đến nữ diễn viên.

Trước đó, bộ phim được biết đến với sự hợp tác giữa công ty của Trương Ngọc Ánh và ê-kíp đến từ Hoa Kỳ, cùng tham vọng ra mắt tại Việt Nam trước khi phát hành ở nhiều thị trường quốc tế. Trong phim, Trương Ngọc Ánh thủ vai Lan - mẹ ruột của nhân vật chính.

Theo nhà sản xuất Daniel K. Winn, trước khi giới thiệu dự án ở DANAFF IV, ê-kíp đã sử dụng ba công nghệ gồm AI, CGI (kỹ xảo hình ảnh bằng máy tính) và ADR (thu âm thay thế lời thoại) nhằm hoàn thiện nhân vật. Đây là giải pháp được ê-kíp lựa chọn để giữ nguyên cấu trúc tác phẩm thay vì quay lại các phân đoạn có sự xuất hiện của Trương Ngọc Ánh.

Trong buổi chiếu ra mắt “Chiếc kén” tại DANAFF IV, khán giả tham dự nhận ra gương mặt của nữ diễn viên đã được chỉnh sửa đáng kể. Ở góc chính diện, khuôn mặt Trương Ngọc Ánh gần như thay đổi hoàn toàn. Tuy nhiên, ở các góc nghiêng, đường nét đặc trưng của nữ diễn viên vẫn khó có thể che được. Về tổng thể, biểu cảm mặt của nhân vật chưa thật sự mượt mà. Tuy nhiên, vì Trương Ngọc Ánh chỉ đảm nhận vai nhỏ, xuất hiện trong một vài cảnh nên điều này không ảnh hưởng nhiều đến toàn bộ phim.

Việc “Chiếc kén” sử dụng AI thay thế diễn viên không phải lần đầu xảy ra trong phim Việt. Trước đó, hồi tháng 8/2025, nhà sản xuất phim “Chốt đơn” cũng dùng công nghệ AI thay toàn bộ hình ảnh hoa hậu Thùy Tiên - diễn viên chính của phim - sau khi cô vướng vào rắc rối pháp lý.

So với “Chốt đơn”, khối lượng hậu kỳ của “Chiếc kén” nhỏ hơn, tuy nhiên, dù quy mô xử lý khác nhau, nhưng điều này cho thấy AI đang trở thành công cụ cứu vớt, giúp các đoàn phim giữ lại thành quả của ê-kíp khi dự án gặp biến cố ngoài dự kiến, qua đó giảm bớt thiệt hại, giúp bộ phim tiếp tục được phát hành.

Câu chuyện AI đang làm thay đổi cách điện ảnh sáng tạo, sản xuất và phát hành nhận được nhiều sự quan tâm không chỉ của các nhà sản xuất phim. Mới đây, tại hội thảo “Trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và bảo vệ tài sản trí tuệ trong điện ảnh” trong khuôn khổ DANAFF IV, các diễn giả đều cho rằng, AI đang mở ra những khả năng chưa từng có cho điện ảnh. Tuy nhiên, khác với những cuộc cách mạng công nghệ trước đây chủ yếu thay đổi công cụ sản xuất, AI có thể tác động trực tiếp đến năng lực sáng tạo. Khi AI tham gia ngày càng sâu vào quá trình làm phim, vấn đề được đặt ra không chỉ dừng ở công nghệ mà còn mở rộng sang giá trị của hoạt động sáng tạo nghệ thuật.

Theo TS. Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA), Giám đốc DANAFF IV, có hai điều mà cho đến nay AI vẫn chưa thể thay thế con người: đó là năng lực sáng tạo và trí tưởng tượng. Chính những giá trị ấy mới là cốt lõi làm nên bản sắc của điện ảnh.

Nhiều chuyên gia tại DANAFF IV cũng cho rằng, trong giai đoạn mà ai cũng có thể tạo phim bằng AI, thì AI vẫn không thể thay thế trải nghiệm cá nhân của một đạo diễn hay biên kịch, không thể thay thế những ngôi sao màn bạc.

Trở lại câu chuyện của “Chốt đơn”, khi bộ phim công bố sử dụng AI để thay thế toàn bộ hình ảnh nữ chính, đây được xem là một bước đi chưa từng có trong điện ảnh Việt Nam. Đạo diễn bộ phim từng bày tỏ sự hào hứng khi khẳng định ê-kíp không chỉ thay đổi gương mặt mà toàn bộ hình ảnh nữ chính đều được xử lý bằng công nghệ, tạo nên một nhân vật hoàn toàn mới. Theo ông, AI đã phát triển đến mức có thể giữ được sự chân thật và tự nhiên trong cảm xúc.

Thông tin này khi đó đã kích thích sự tò mò lớn. Nhiều người còn dự đoán khán giả sẽ kéo đến rạp để chứng kiến lần đầu tiên AI đảm nhận vai trò quan trọng trong một bộ phim thương mại. Nhưng thực tế lại đi theo hướng hoàn toàn ngược lại. Trên mạng xã hội, nhiều khán giả nhận xét dù gương mặt nữ chính đã được chỉnh sửa nhưng nhân vật vẫn mang nhiều đường nét của hoa hậu Thùy Tiên. Quan trọng hơn, biểu cảm của nhân vật AI còn gượng gạo, cứng nhắc, thiếu tự nhiên, đặc biệt ở những phân đoạn đòi hỏi diễn biến tâm lý phức tạp. Không ít ý kiến khẳng định, AI vẫn chưa đủ khả năng tạo ra một nhân vật khiến người xem tin rằng đó là một con người thực sự.

Thực tế này cho thấy, AI có thể giúp bộ phim hoàn thành về mặt kỹ thuật, nhưng không thể cứu vãn chất lượng nghệ thuật cũng như cảm xúc mà tác phẩm mang lại. Khi bộ phim không đủ hấp dẫn, mọi giá trị quảng bá về công nghệ nhanh chóng qua đi. Theo thống kê của Box Office Vietnam, sau hơn ba tuần công chiếu, “Chốt đơn” rời rạp với doanh thu chỉ hơn 5,1 tỷ đồng - một con số khiêm tốn so với quy mô đầu tư và kỳ vọng ban đầu.

Nhìn rộng ra, những tranh luận quanh “Chốt đơn” hay gần đây là “Chiếc kén” đặt ra một vấn đề lớn hơn về vai trò của AI trong điện ảnh. Điểm dễ gây ngộ nhận là nhiều người cho rằng chỉ cần thay đổi gương mặt, chỉnh sửa giọng nói hoặc ghép lại một số khung hình là có thể thay thế hoàn toàn diễn viên. Nhưng một vai diễn không chỉ được tạo nên từ khuôn mặt. Đó còn là nhịp thở, ánh mắt, cách cơ mặt chuyển động, phản ứng trước từng tình huống và cả sự tương tác, kết nối giữa các nhân vật. Cùng một câu thoại nhưng hai diễn viên khác nhau có thể mang đến hai trạng thái cảm xúc hoàn toàn khác nhau. Điều này xuất phát từ trải nghiệm sống, cảm xúc và khả năng hóa thân của mỗi người. Chính những yếu tố ấy mới là điều tạo nên sức sống của một nhân vật điện ảnh.

Việc thay thế diễn viên bằng AI còn tác động đến một yếu tố quan trọng khác của điện ảnh: sức hút ngôi sao. Một bộ phim có sự tham gia của những gương mặt ngôi sao đồng nghĩa là giá trị thương hiệu, sức hút truyền thông và lý do để khán giả bỏ tiền mua vé. Thần thái, sức hấp dẫn và cảm giác hiện diện của một ngôi sao, rõ ràng không thể được tạo ra chỉ bằng thuật toán.

Vì vậy, dù “Chiếc kén” chưa khởi chiếu thương mại, nhưng câu hỏi mà “Chốt đơn” để lại vẫn còn đó: liệu khán giả có sẵn sàng đón nhận một nhân vật được tạo ra bằng công nghệ thay cho diễn viên thật?

Không ai phủ nhận AI đang mang đến nhiều lợi ích cho điện ảnh. Nhưng dù lý do sử dụng công nghệ ở mỗi dự án khác nhau, đích đến cuối cùng vẫn là một tác phẩm nghệ thuật dành cho công chúng. Mà với nghệ thuật, điều giữ chân khán giả chưa bao giờ chỉ là công nghệ. AI có thể vá phần hình ảnh, hỗ trợ hoàn thiện quy trình sản xuất, thậm chí tái tạo được gương mặt và giọng nói. Nhưng công nghệ chưa thể tái tạo trọn vẹn sự hiện diện của một con người, càng chưa thể thay thế cảm xúc mà diễn viên mang đến cho khán giả.

Điện ảnh, suy cho cùng, vẫn là nghệ thuật của con người. Khán giả đến rạp không chỉ để nhìn thấy một gương mặt được dựng bằng thuật toán, mà để tin vào số phận, cảm xúc và hơi thở của nhân vật. Chừng nào AI còn chưa thể tạo ra sự đồng cảm ấy, diễn viên vẫn sẽ là linh hồn không thể thay thế của điện ảnh.