Chính sách đặc thù cho giảm nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
Nghị định 387/2026/NĐ-CP dành riêng một điều quy định chính sách đặc thù, ưu tiên nguồn lực giảm nghèo cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Trong công tác giảm nghèo, Chính phủ yêu cầu đầu tư có trọng tâm, trọng điểm và xác định nhóm địa bàn, đối tượng được ưu tiên ở mức cao nhất, trong đó có vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Ảnh: Hải Nguyễn
Ngày 12.10.2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 387/2026/NĐ-CP quy định nội dung, cơ chế, chính sách thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.
Nghị định được xây dựng căn cứ trên Nghị quyết số 46/2026/QH16 của Quốc hội, có hiệu lực kể từ ngày ban hành và được xây dựng trên cơ sở sắp xếp, hợp nhất nội dung các văn bản hướng dẫn của 4 chương trình mục tiêu quốc gia, trong đó có chương trình về nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (khoản 2 Điều 52).
Trong 54 điều của Nghị định, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi không chỉ được nhắc tới ở nguyên tắc chung mà còn có một điều quy định chính sách riêng, là Điều 12.
Bài toán giảm nghèo từ thực tiễn Đắk Lắk
Đắk Lắk có gần 840.000 người dân tộc thiểu số, chiếm 25,4% dân số toàn tỉnh. Tỉ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số của tỉnh đã giảm mạnh, từ 27,49% năm 2021 xuống còn 12,44% năm 2025.
Dù vậy, đến cuối năm 2025, toàn tỉnh vẫn còn 22.716 hộ nghèo là người dân tộc thiểu số, chiếm 66,01% tổng số hộ nghèo. Theo kết quả phân định giai đoạn 2026 - 2030, Đắk Lắk có 81 trong tổng số 102 xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó 51 xã đặc biệt khó khăn.
Phát biểu kết luận buổi làm việc của Thường trực Tỉnh ủy với Sở Dân tộc và Tôn giáo ngày 5.6.2026, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk Lương Nguyễn Minh Triết yêu cầu Sở chủ trì tham mưu Đề án xóa các xã, thôn đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, rà soát từng tiêu chí còn thiếu hụt để tập trung nguồn lực giải quyết dứt điểm.
Bí thư Tỉnh ủy cũng đề nghị đẩy nhanh Đề án 104 về cấp đất ở, đất sản xuất cho đồng bào, giải quyết dứt điểm các bất cập trong quản lý đất đai tại các nông, lâm trường; tham mưu chính sách đặc thù cho người có uy tín trong đồng bào; tăng cường số hóa cơ sở dữ liệu chuyên ngành về dân tộc.
Theo ông Lương Nguyễn Minh Triết, sự ổn định và nâng cao đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số là thước đo quan trọng nhất cho hiệu quả công tác của ngành.
Ngày 21.8.2026, UBND tỉnh Đắk Lắk ban hành Quyết định số 2648/QĐ-UBND phê duyệt Đề án xây dựng và phát triển toàn diện 20 xã điểm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2030.
20 xã này được chọn từ 51 xã đặc biệt khó khăn, trong đó 14 xã có từ 7 tiêu chí đặc biệt khó khăn trở lên. Tổng nhu cầu vốn của đề án khoảng 5.000 tỉ đồng, gồm khoảng 2.000 tỉ đồng ngân sách nhà nước và khoảng 3.000 tỉ đồng huy động xã hội hóa.
Những vấn đề đặt ra ở Đắk Lắk, từ xã, thôn đặc biệt khó khăn, đất ở, đất sản xuất đến người có uy tín và cơ sở dữ liệu - những nội dung này đã nêu trong chính sách đặc thù, theo Nghị định 387/2026/NĐ-CP.
Ưu tiên theo mức độ khó khăn
Điểm đáng chú ý đầu tiên là cách Nghị định xác định thứ tự ưu tiên. Ngay từ nguyên tắc chung, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ đồng bào dân tộc thiểu số đã nằm trong nhóm địa bàn, đối tượng được “ưu tiên ở mức cao nhất” (khoản 3 Điều 4).
Đến Điều 12, sự ưu tiên này đi sâu thêm một tầng. Nguồn lực của các nội dung đầu tư, hỗ trợ trong chương trình, từ hạ tầng, giảm nghèo, sinh kế đến giáo dục, y tế, văn hóa, được ưu tiên cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Trong vùng này, nguồn lực tiếp tục được tập trung cho xã, thôn đặc biệt khó khăn, dân tộc thiểu số rất ít người, dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù và các nhóm có nguy cơ tụt hậu. Căn cứ để phân bổ là tiêu chí phân định vùng, mức độ khó khăn và khoảng cách phát triển (khoản 1 Điều 12). Nói cách khác, cùng là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi nào khó khăn hơn, khoảng cách phát triển lớn hơn thì được tập trung nguồn lực nhiều hơn.
Sự ưu tiên này đi kèm cơ chế tài chính. Với các dự án nhỏ, kỹ thuật đơn giản, có người dân tham gia, nguyên tắc chung là ngân sách nhà nước hỗ trợ một phần, phần còn lại huy động từ đóng góp tự nguyện của người dân và các nguồn hợp pháp khác.
Riêng dự án trên địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đặc biệt khó khăn, ngân sách nhà nước có thể hỗ trợ tới 100% tổng mức đầu tư (khoản 2 Điều 22).
Biết rõ ai, ở đâu để hỗ trợ đúng
Muốn ưu tiên theo mức độ khó khăn, trước hết phải xác định được địa bàn và đối tượng. Vì vậy, Điều 12 giao nhiệm vụ rà soát, phân định và công bố địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, các xã khu vực I, II, III và thôn đặc biệt khó khăn; đồng thời xác định các dân tộc thiểu số rất ít người, dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù (điểm a, b khoản 2 Điều 12).
Đi cùng việc phân định là dữ liệu. Thông tin kinh tế - xã hội của các dân tộc thiểu số được điều tra, thu thập và đưa vào cơ sở dữ liệu chuyên ngành, kết nối với cơ sở dữ liệu chung của chương trình (điểm c khoản 2 Điều 12, Điều 42).

Từ đất ở, đất sản xuất đến sinh kế
Điều 12 dành một nhóm chính sách cho việc hỗ trợ đất ở, nhà ở, đất sản xuất hoặc chuyển đổi nghề. Cùng với đó là hỗ trợ di chuyển, bố trí ổn định dân cư theo hình thức tại chỗ, xen ghép hoặc tập trung, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số còn di cư tự do (điểm a, b, c khoản 4 Điều 12).
Có đất, có nơi ở ổn định là điều kiện ban đầu; để thoát nghèo, người dân cần sinh kế. Chính sách sinh kế tại Điều 12 bao quát cả khâu sản xuất và khâu tiêu thụ: phát triển kinh tế nông, lâm nghiệp, dược liệu bền vững gắn với bảo vệ rừng; hỗ trợ xây dựng thương hiệu, kết nối tiêu thụ sản phẩm của đồng bào và duy trì chợ sản phẩm trực tuyến vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (điểm a, d khoản 5 Điều 12).
Bên cạnh đó, các mô hình sinh kế, mô hình giảm nghèo và dự án hỗ trợ phát triển sản xuất nông nghiệp thuộc nhóm nhiệm vụ giảm nghèo (khoản 11 Điều 8) cũng nằm trong các nội dung được ưu tiên nguồn lực cho vùng này.
Con người và quyền lợi người thụ hưởng
Theo các chuyên gia, chính sách đặc thù không chỉ hướng vào nguồn lực vật chất. Nghị định đặt ra nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức người dân tộc thiểu số (khoản 6 Điều 12), đồng thời phát huy vai trò của người có uy tín, chức sắc tôn giáo trong cộng đồng (điểm a khoản 8 Điều 12). Nội dung chi tiết của các chính sách này được quy định tại Phụ lục VII.
Một điểm quan trọng khác là quyền lợi của người dân được giữ vững khi chính quyền địa phương được trao quyền mạnh hơn. Theo khoản 2 Điều 4, việc phân cấp, phân quyền phải bảo đảm không làm thay đổi quyền lợi, khả năng tiếp cận chính sách của đối tượng thụ hưởng và không làm giảm mức hỗ trợ tối thiểu theo quy định.
Các chính sách đặc thù được gắn với mục tiêu định lượng. Theo Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định, đến năm 2030, tỉ lệ hộ nghèo đa chiều của cả nước duy trì mức giảm 1% - 1,5%/năm; tỉ lệ nghèo đa chiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giảm xuống dưới 10%; tỉ lệ nghèo đa chiều của các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù giảm 50% so với năm 2024.






