Bộ xương cá Ông lớn nhất Việt Nam đang xuống cấp nghiêm trọng

Năm 2020, đặc khu Lý Sơn mời chuyên gia phục dựng hai bộ xương cá Ông còn tương đối nguyên vẹn, có niên đại trên 200 năm, đang được bảo tồn tại Di tích Lăng Tân, với tổng kinh phí hơn 14 tỉ đồng (bao gồm nhà trưng bày).

Trong đó, bộ xương lớn dài hơn 22m, được đặt tên là “Đồng Đình Đại Vương”; bộ nhỏ dài 18m, gọi là “Đức Ngư Nhị Vị Tôn Thần”. Đây là hai bộ xương cá Ông đầu tiên được phục dựng tại Quảng Ngãi.

Hai bộ xương có chiều cao gần 4m, mỗi bộ gồm 50 đốt sống (đường kính hơn 40cm), 28 xương sườn, mỗi xương dài gần 10m. Phần xương đầu dài 4m, xương ngà dài 4,7m.

Từ năm 2021, sau khi hoàn thành phục dựng, hai bộ xương cá voi tại Di tích Lăng Tân cùng tín ngưỡng thờ cúng cá voi được đặc khu Lý Sơn khai thác, trở thành sản phẩm du lịch mới lạ, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Tuy nhiên, sau vài năm đưa vào khai thác, nhiều hạng mục xương nhựa phục dựng (lắp ghép) của hai bộ xương cá Ông đã xuất hiện tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, ảnh hưởng đến mỹ quan và giá trị trưng bày.

Theo ghi nhận của phóng viên, nhiều đoạn xương sụn phục dựng bị mốc, bong tróc lớp bề mặt, thậm chí mục nát, rơi vãi xuống nền, làm lộ khung sườn inox bên trong.

Ông Đặng Kim Đồng, chuyên viên Trung tâm Truyền thông – Văn hóa – Thể thao đặc khu Lý Sơn, cho biết do hai bộ xương được chôn cất hàng trăm năm nên khi tiến hành thượng cốt, nhiều phần xương thật không còn nguyên vẹn, buộc phải phục dựng khoảng 40%. Đáng lo ngại, hiện toàn bộ phần xương phục dựng này đều bị hư hỏng nặng, không còn bảo đảm tính thẩm mỹ cũng như yêu cầu trưng bày.

Trước thực trạng trên, chính quyền đặc khu Lý Sơn đã thành lập đoàn công tác phối hợp với chủ đầu tư, đơn vị thi công và các đơn vị chuyên môn kiểm tra hiện trường, đánh giá mức độ xuống cấp để đề xuất phương án khắc phục trong thời gian tới.

Theo ông Phan Văn Thảo, Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội đặc khu Lý Sơn, Phòng đã chỉ đạo Trung tâm TT-VH-TT báo cáo chi tiết tình trạng hư hỏng, đồng thời kiến nghị bố trí nguồn kinh phí duy tu, sửa chữa nhằm bảo tồn giá trị văn hóa, tín ngưỡng và phục vụ tốt hơn nhu cầu tham quan của người dân, du khách.

Tháng 9.2024, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam đã xác lập kỷ lục lớn nhất Việt Nam đối với hai bộ xương cá Ông được phục dựng, bảo tồn tại Di tích Lăng Tân.

Hiện đặc khu Lý Sơn có 7 lăng thờ cá voi, mỗi nơi lưu giữ hàng chục bộ xương, hay còn gọi là “ngọc cốt”, có niên đại từ vài chục năm đến hơn 300 năm tuổi.

Theo quan niệm của cư dân miền biển, cá Ông được ví như vị thần Nam Hải, che chở, cứu giúp ngư dân giữa biển khơi. Vì vậy, khi cá Ông “lụy”, các vạn chài đều tổ chức nghi lễ chôn cất, thờ cúng long trọng để thể hiện lòng thành kính.