Loạt dự án BOT được đề xuất miễn trừ chính sách thuế bổ sung

Bộ Tài chính vừa hoàn thiện hồ sơ Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 107/2023/QH15 ngày 29/11/2023 của Quốc hội về việc áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu, chuyển Bộ Tư pháp thẩm định.

Trước đây, Bộ Tài chính từng chuyển hồ sơ Nghị quyết tới Bộ Tư pháp. So với Dự thảo trước đó, dự thảo lần này làm rõ chính sách thuế tối thiểu toàn cầu đối với các dự án BOT nhà máy điện.

Thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung - bảo vệ quyền đánh thuế của Việt Nam

Thuế tối thiểu toàn cầu (Global Minimum Tax) là cơ chế do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) khởi xướng, quy định mức thuế thu nhập doanh nghiệp hiệu dụng tối thiểu 15% áp dụng cho các tập đoàn đa quốc gia.

Trước đây, nhằm thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), nhiều quốc gia phát triển và đang phát triển liên tục hạ thuế suất xuống mức rất thấp, thậm chí tiệm cận 0%. Chính sách này vô tình tạo điều kiện cho các tập đoàn dịch chuyển lợi nhuận nhằm tránh nghĩa vụ tài chính, gây xói mòn cơ sở thuế và thất thu ngân sách nghiêm trọng trên phạm vi toàn cầu.

Theo nguyên tắc chung, nếu một tập đoàn đa quốc gia nộp thuế thực tế tại nước nhận đầu tư dưới mức 15%, phần chênh lệch bổ sung sẽ bị quốc gia nơi đặt trụ sở chính của tập đoàn đó truy thu.

Để chủ động bảo vệ quyền đánh thuế và giữ lại nguồn thu ngân sách chính đáng, Việt Nam đã ban hành quy định áp dụng Thuế bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn. Cơ chế này cho phép Việt Nam trực tiếp thu phần thuế chênh lệch phát sinh ngay tại nội địa, thay vì để nước ngoài thu mất.

Trên cơ sở đó, Nghị quyết số 107/2023/QH15 và Nghị định 236/2025/NĐ-CP hướng dẫn Nghị quyết 107 đã được ban hành, trở thành 2 văn bản quan trọng trong tiến trình hoàn thiện chính sách thuế của Việt Nam.

Hai văn bản này đã góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý thuế trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng, bảo vệ nguồn thu ngân sách nhà nước và xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, công bằng.

Theo Bộ Tài chính, kỳ tính thuế 2024 là năm đầu tiên Việt Nam chính thức triển khai cơ chế thuế tối thiểu toàn cầu theo Nghị quyết số 107.

Kết quả ghi nhận đến ngày 10/7/2026, tổng số thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung đã nộp vào ngân sách Nhà nước đạt 15.973 tỷ đồng.

Đối với các doanh nghiệp BOT điện, có 5 doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ kê khai, nộp thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định về thuế tối thiểu toàn cầu cho năm tài chính 2024.

Trong đó, có 2 doanh nghiệp phát sinh thuế bổ sung là gần 96,8 tỷ đồng. Còn 3 doanh nghiệp đã thực hiện kê khai nhưng không phát sinh thuế bổ sung.

Mục tiêu của việc ban hành Nghị quyết số 107/2023/QH15 là nhằm bảo vệ quyền đánh thuế của Việt Nam trong đó, việc thực thi Quy định về thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn sẽ giúp Việt Nam giữ quyền đánh thuế tại nguồn, tránh trường hợp quốc gia của Công ty mẹ giành quyền thu thuế.

Miễn trừ đối với dự án BOT điện

Tuy nhiên, thực tiễn đã phát sinh một số khó khăn về việc xử lý các trường hợp đặc thù của các dự án BOT nhà máy điện có bảo lãnh của Chính phủ.

Hiện, số lượng dự án BOT nhà máy điện còn lại đang được Chính phủ bảo lãnh thanh toán và có thể phát sinh nghĩa vụ thuế bổ sung là 7 dự án, bao gồm: Mông Dương 2, Vĩnh Tân 1, Hải Dương, Duyên Hải 2, Nghi Sơn 2, Vân Phong 1, Vũng Áng 2. Các dự án này đều có quy mô công suất và tổng vốn đầu tư lớn, với khoảng 75-80% vốn vay từ các tổ chức tín dụng quốc tế và 20-25% là vốn góp của nhà đầu tư.

Dự kiến, 6/7 dự án trên phát sinh tổng số thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung là 425,8 triệu USD, khoảng hơn 11 nghìn tỷ đồng.

Các dự án này đều đã được Chính phủ cam kết ổn định chính sách thuế thông qua Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư của doanh nghiệp dự án, Hợp đồng dự án BOT, Hợp đồng mua bán điện (PPA) và tài liệu bảo lãnh Chính phủ (GGU).

Việc phát sinh nghĩa vụ thuế bổ sung làm suy giảm dòng tiền thuần và ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ hoàn vốn nội bộ của dự án, kéo theo tác động đến các tổ chức cấp tín dụng quốc tế.

Trong trường hợp các bên liên quan không đạt được thỏa thuận về biện pháp khắc phục, sự kiện này có thể phát sinh nghĩa vụ bồi thường tài chính của Chính phủ đối với nhà đầu tư.

Bộ Tài chính đánh giá nguyên nhân là khi xây dựng Nghị quyết số 107, thông tin, số liệu và đánh giá tác động đối với các dự án BOT điện chưa được các doanh nghiệp và cơ quan liên quan phản ánh đầy đủ, toàn diện.

Vì vậy, việc sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị quyết là cần thiết nhằm tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Theo đó, dự thảo bổ sung thêm khoản 9a quy định: “Số thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn sẽ được xác định bằng 0 (không) trong năm tài chính đối với các doanh nghiệp thực hiện Dự án BOT điện”.

Điều kiện là Hợp đồng Xây dựng – Vận hành – Chuyển giao có cam kết về thuế và được ký kết trước ngày Nghị quyết 107/2023/QH15 có hiệu lực thi hành (ngày 1/1/2024).

Theo Bộ Tài chính, việc sửa đổi Nghị quyết số 107/2023/QH15 theo hướng miễn trừ áp dụng thuế bổ sung đối với các doanh nghiệp thực hiện dự án BOT điện là phù hợp với thẩm quyền và cần thiết để bảo vệ Ngân sách Nhà nước.

Đồng thời, tránh rủi ro phải bồi thường thiệt hại tài chính và chi phí theo đuổi các vụ kiện tụng quốc tế do vi phạm cam kết; tránh làm gia tăng chi phí hoạt động của dự án.

Từ đó không gây sức ép lên giá điện đầu ra, giữ vững lòng tin của các nhà đầu tư, củng cố môi trường đầu tư trong nước, đặc biệt đối với các lĩnh vực hạ tầng thiết yếu. Việc sửa đổi này vẫn tuân thủ đầy đủ hướng dẫn của OECD.