Hơn 8.000 căn nhà tái định cư ở TPHCM đang bỏ hoang

Thiếu nhà ở xã hội, nhà tái định cư lại bỏ hoang

Trong 5 năm tới (2026 - 2030), TPHCM đặt mục tiêu phải phát triển thêm 181.257 căn nhà ở xã hội, gấp 10 lần kết quả đạt được của giai đoạn trước đó. Để đạt được con số khổng lồ này, TPHCM mới đây đã có đề xuất Chính phủ cho phép chuyển đổi một phần quỹ nhà tái định cư không còn nhu cầu, khai thác kém hiệu quả sang nhà ở xã hội.

Tính đến đầu tháng 6.2026, TPHCM đang quản lý 10.449 căn hộ tái định cư thuộc tài sản công. Trong đó, có 8.182 căn chưa được bố trí sử dụng, bao gồm 3.790 căn thuộc diện đấu giá. Phần lớn quỹ nhà tái định cư nằm trên địa bàn TPHCM trước khi sáp nhập đã được phân bổ cho các dự án đầu tư công và đưa vào phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Và một nghịch lý đang tồn tại là một bên thuộc quỹ nhà tái định cư đã được đầu tư bằng nguồn lực rất lớn nhưng bỏ trống trong thời gian dài; bên kia là nhu cầu an cư của người thu nhập thấp, công nhân, cán bộ trẻ và các gia đình chưa đủ khả năng mua nhà thương mại vẫn rất cao.

Điển hình như khu tái định cư Bình Khánh với 3.790 căn hộ đang xuống cấp sau nhiều năm bỏ trống. Được xây dựng từ năm 2013 đến 2015 nhằm bố trí nơi ở cho người dân thuộc diện giải tỏa tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm, khu tái định cư Bình Khánh với 3.790 căn hộ đến nay vẫn chưa được đưa vào sử dụng trong khi người dân, cán bộ công chức đang rất thiếu nhà ở.

Sau hơn một thập kỷ bị bỏ trống, nhiều hạng mục tại dự án đã rơi vào tình trạng xuống cấp nghiêm trọng. Dù không được đưa vào sử dụng, mỗi năm thành phố vẫn phải chi hàng chục tỉ đồng cho công tác quản lý, duy tu và bảo trì, gây lãng phí lớn nguồn lực.

Cách khu tái định cư trên không xa, một dự án khác là khu tái định cư Vĩnh Lộc B có diện tích khoảng 30 ha được khởi công từ năm 2008, với tổng vốn đầu tư thời điểm đó là hơn 1.000 tỉ đồng. Dự án gồm 45 block chung cư với khoảng 2.000 căn hộ và hơn 500 nền đất. Dự án còn có trường học, công viên, siêu thị, hạ tầng nội khu cơ bản dùng để bố trí tái định cư cho người dân bị giải tỏa từ nhiều quận nội thành cũ.

Thế nhưng bao năm qua, nhiều căn hộ ở đây bỏ hoang không có người ở. Chính vì vậy, dự án từng được gọi là "điển hình thất bại" của nhà tái định cư tại TPHCM khi tỉ lệ lấp đầy rất thấp. Sau nhiều năm vận hành, đến nay chỉ khoảng 15% căn hộ có người ở. Nhiều block chung cư bỏ trống, xuống cấp.

Chuyển đổi công năng để làm nhà ở xã hội

Trong bối cảnh đó, đề xuất của TPHCM xin Chính phủ cho phép chuyển đổi một phần quỹ nhà tái định cư không còn nhu cầu sử dụng sang nhà ở xã hội là chủ trương hợp lý, cần được ủng hộ và sớm có cơ chế thực hiện.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM cho rằng, đây là hướng đi đúng đắn và thành phố cần sử dụng linh hoạt, hiệu quả công năng, mục đích đối với quỹ nhà này.

Đề xuất này cũng phù hợp với yêu cầu phát triển nhà ở xã hội trong giai đoạn hiện nay khi TPHCM được giao hoàn thành gần 200.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030. Trong bối cảnh thời gian không còn nhiều, việc tận dụng quỹ nhà sẵn có rõ ràng là giải pháp nhanh hơn, hiệu quả hơn và tiết kiệm hơn so với việc xây dựng hoàn toàn mới.

Chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Duy Phương, Giám đốc khối đầu tư quỹ DG Capital cho rằng, cần phải có kế hoạch cải tạo, nâng cấp toàn diện các quỹ nhà tái định cư này nhằm đảm bảo tiêu chuẩn nhà ở.

Trên thực tế, một số dự án tái định cư gặp vấn đề về chất lượng xây dựng, thiết kế chưa thật sự hợp lý và thi công không đạt chuẩn. Những vấn đề này đã làm giảm giá trị của các căn hộ tái định cư.

Nhiều khu tái định cư thường thiếu hạ tầng cơ bản như trường học, bệnh viện, chợ, hệ thống giao thông nội bộ, làm giảm chất lượng sống và sự tiện lợi cho cư dân. Những vấn đề trên đã phần nào ảnh hưởng đến tâm lý và niềm tin của người dân đối với chất lượng nhà tái định cư.

“Đặc biệt, phải làm rõ giá trị tài sản, phương án xử lý phần vốn ngân sách đã đầu tư, cơ chế bán hoặc cho thuê, trách nhiệm bảo trì và tiêu chí xét duyệt người thụ hưởng. Nếu chuyển đổi nhưng giá bán hoặc giá thuê vẫn vượt khả năng chi trả của nhóm thu nhập thấp thì mục tiêu an sinh sẽ không đạt được” TS Phương nêu quan điểm.