Tuyên Quang: Xây dựng thương hiệu 'Gừng Lũng Cú' cho bà con H'Mông, Giáy

Cuộc sống người dân đổi thay từ cây gừng

Lũng Cú là vùng đất nơi địa đầu Tổ quốc, nhưng cũng là nơi thiên nhiên khắc nghiệt bậc nhất. Đá bám lấy đá, mùa khô kéo dài, nước sinh hoạt và nước sản xuất thường xuyên thiếu. Xã có tổng diện tích tự nhiên hơn 9.500 ha, nhưng quỹ đất canh tác bị núi đá chia cắt thành những mảnh nhỏ, rải rác.

Đây là nơi sinh sống của 12 dân tộc anh em, trong đó đồng bào H'Mông chiếm tới 92,7% dân số. Nhiều năm qua, bà con chủ yếu trồng ngô, lúa theo lối tự cung tự cấp, phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết. Đến nay, toàn xã vẫn còn 825 hộ nghèo, chiếm 28,95%, và 380 hộ cận nghèo, chiếm 13,33%.

Năm 2025, sản lượng lương thực có hạt của xã đạt hơn 5.654 tấn, đủ bảo đảm an ninh lương thực tại chỗ. Thế nhưng, giá trị sản xuất bình quân mới khoảng 36 triệu đồng mỗi ha. Làm sao để người dân không chỉ đủ ăn mà còn có của ăn của để là câu hỏi lớn đặt ra với Lũng Cú.

Câu trả lời mà Lũng Cú tìm thấy nằm ngay trong vườn nhà của đồng bào dân tộc nơi đây. Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025-2030 về tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng hàng hóa, xã chọn cây gừng bản địa làm cây trồng chủ lực. Gừng hợp thổ nhưỡng, ít sâu bệnh, ít tốn công chăm sóc, lại cho thu nhập cao gấp nhiều lần cây ngô.

Từ vài khóm gừng trồng để dùng trong nhà, đồng bào H'Mông và Giáy đã tiên phong đưa cây gừng ra nương. Đến nay, gừng được trồng tại 14/16 thôn với tổng diện tích 177,6 ha, có 369 hộ gia đình tham gia. Năng suất ước đạt 25-30 tấn/ha, giá bán thương phẩm khoảng 8.000-12.000 đồng/kg. Tính đến ngày 4/11, Lũng Cú đã xuất bán hơn 150 tấn gừng.

Ông Trần Đức Chung, Chủ tịch UBND xã Lũng Cú cho biết, định hướng đến năm 2030, vùng gừng của xã sẽ ổn định ở mức 150-165 ha, năng suất mục tiêu 30-35 tấn/ha, sản lượng đạt hơn 5.700 tấn. "Việc chuyển đổi từ cây ngô kém hiệu quả sang cây gừng giá trị cao chính là minh chứng rõ nét nhất cho việc đưa Nghị quyết của Đảng vào thực tiễn đời sống", ông Chung khẳng định.

Chị Ly Thị Lía, người H'Mông tại thôn Ma Xí B là một trong những người đi đầu mở rộng diện tích gừng. Chị Lía cho biết, "trước kia gia đình chỉ trồng gừng để dùng trong nhà, nhưng 2 - 3 năm trở lại đây thấy thương lái thu mua nhiều, chúng tôi mở rộng diện tích. Được sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, công tác gieo trồng ngày càng được triển khai bài bản, thu nhập của gia đình từ cây gừng cũng đã được nâng lên".

Trưởng thôn Ma Xí B, ông Ly Mí Pó cũng cho biết, nhờ cây gừng, nhiều hộ đã có điều kiện xây dựng nhà cửa khang trang, ổn định cuộc sống. Nhiều gia đình đã thoát nghèo, mua sắm thêm vật dụng sinh hoạt, cho con em đi học đầy đủ.

Hướng tới xây dựng thương hiệu "Gừng bản địa Lũng Cú"

Dù đã mang lại nhiều đổi thay, song con đường đưa cây gừng thành nguồn sinh kế bền vững của đồng bào dân tộc Lũng Cú vẫn còn không ít khó khăn. Nhìn nhận thực tế này, thông tin đến Báo Công Thương, ông Dương Ngọc Đức, Bí thư xã Lũng Cú chỉ rõ, đầu ra hiện phụ thuộc nhiều vào thương lái, giá cả biến động, chưa có hợp đồng bao tiêu. Có thời điểm giá gừng chỉ còn 5.000-7.000 đồng/kg, khiến bà con lo cảnh "được mùa, mất giá". Chưa kể, địa hình đồi núi chia cắt, giao thông hạn chế, thiếu nước sản xuất, liên kết chuỗi giá trị còn yếu và sản phẩm OCOP còn ít cũng là những trở lực lớn.

Từng bước tháo gỡ những khó khăn, ông Dương Ngọc Đức cho biết, xã Lũng Cú đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn xây dựng thương hiệu "Gừng bản địa Lũng Cú", sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, có bao bì, nhãn mác và truy xuất nguồn gốc. Hiện nay, xã cũng kêu gọi doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu vào cuộc, khuyến khích bà con thành lập tổ hợp tác, hợp tác xã để liên kết sản xuất và tiêu thụ.

Bí thư xã Dương Ngọc Đức chia sẻ, địa phương đặt mục tiêu thu hút nhà đầu tư xây dựng cơ sở chế biến tinh dầu, bột gừng ngay tại địa bàn. Các lớp tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc gừng cũng được chú trọng để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. "Chúng tôi xác định cần tăng cường cơ chế hỗ trợ phát triển sản phẩm theo chuỗi giá trị, hỗ trợ các hợp tác xã về kỹ thuật và vật tư, đồng thời thúc đẩy thương hiệu sản phẩm gắn liền với du lịch để tạo sinh kế bền vững nhất cho người dân", ông Dương Ngọc Đức chia sẻ.

Hiện thực hóa mục tiêu nâng cao giá trị cây gừng bản địa, xã Lũng Cú cũng thúc đẩy xây dựng thương hiệu sản phẩm thông qua việc hình thành mối liên kết giữa người dân và doanh nghiệp. Trọng tâm là kết nối doanh nghiệp tham gia thu mua, bao tiêu sản phẩm, từng bước bảo đảm đầu ra ổn định, hạn chế phụ thuộc vào thương lái và giảm thiểu rủi ro do biến động giá cả. Cùng với việc mở rộng vùng trồng, địa phương định hướng nâng cao chất lượng, phát triển các sản phẩm chế biến từ gừng, đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường.

Đáng chú ý, theo Bí thư Dương Ngọc Đức, không dừng lại ở hoạt động thu mua, tiêu thụ, Lũng Cú hướng tới mở rộng kênh quảng bá, đưa gừng và các sản phẩm từ gừng tham gia trưng bày, giới thiệu tại các hội chợ, triển lãm thương mại trên địa bàn tỉnh và các tỉnh lân cận; đồng thời nghiên cứu kết nối với các điểm du lịch trên địa bàn như: Làng văn hóa Lô Lô Chải, cột cờ Lũng Cú... để tổ chức trưng bày, giới thiệu sản phẩm tới du khách. Qua đó, từng bước đưa đặc sản gừng bản địa tiếp cận người tiêu dùng trong nước và quốc tế, gắn phát triển sản xuất với khai thác tiềm năng du lịch, tạo thêm giá trị cho sản phẩm địa phương.

Bên cạnh cây gừng, xã tiếp tục quan tâm phát triển các mô hình kinh tế khác như trồng chanh tứ mùa, mắc ca, hạt dẻ, chăn nuôi và du lịch cộng đồng, từng bước đa dạng hóa sinh kế, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế sẵn có. Các mô hình được theo dõi, đánh giá thường xuyên để kịp thời điều chỉnh và nhân rộng những cách làm phù hợp, hiệu quả.

Với sự quan tâm, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền cùng sự đồng thuận, chủ động tham gia của người dân, Lũng Cú đang từng bước chuyển từ phát triển sản xuất đơn thuần sang tổ chức sản xuất gắn với thị trường, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị nông sản bản địa. Đây là hướng đi quan trọng nhằm tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống người dân, đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh, sản vật đặc trưng của Lũng Cú đến với du khách và thị trường rộng lớn hơn.