Nơi con người sinh tồn ở rìa văn minh

Bao quanh họ là những vùng hoang dã băng giá gần như vô tận, nơi điều kiện sống khắc nghiệt tạo nên những đặc điểm rất riêng, lạ lẫm nhưng cũng đầy cuốn hút.

Nét độc đáo nơi vùng cực

Hai thành phố ở hai đầu Trái đất mang những nét độc đáo rất riêng. Một nơi trải qua đêm vùng cực kéo dài và hiện tượng “mặt trời lúc nửa đêm”, trong khi nơi kia có thể chứng kiến đủ bốn mùa chỉ trong một ngày. Một nơi đối mặt với cái lạnh khắc nghiệt, nơi còn lại nổi tiếng bởi những cơn gió dữ dội.

Ushuaia là cửa ngõ của khoảng 90% các chuyến du lịch bằng tàu biển đến Nam Cực, còn Longyearbyen lại mở lối cho những cuộc phiêu lưu hướng về Bắc Cực. Ushuaia cũng là điểm cực Nam của tuyến đường cao tốc liên Mỹ, trong khi Longyearbyen hầu như không có đường sá nối ra bên ngoài thành phố.

Dù nằm ở những vùng đất xa xôi, hẻo lánh, cả hai nơi đều có trường đại học, lễ hội âm nhạc, bảo tàng, nhà hàng sang trọng và những khu nhà được sơn màu rực rỡ. Longyearbyen nằm giữa lục địa Na Uy và Bắc Cực, tọa lạc trên đảo Spitsbergen – hòn đảo lớn nhất của quần đảo Svalbard.

Thành phố chỉ có khoảng 2.400 cư dân, đến từ hơn 50 quốc gia, nhưng gây ấn tượng với những công trình công nghiệp, các container vận chuyển và dấu tích còn lại của thời kỳ khai thác mỏ.

Trong khi đó, Ushuaia là một cảng biển sôi động thuộc quần đảo Tierra del Fuego. Thành phố nằm dưới chân dãy núi Martial hùng vĩ, phủ tuyết trắng quanh năm – phần cuối của dãy Andes như dừng lại đột ngột bên bờ eo biển Beagle.

Xa hơn về phía Nam, những dòng hải lưu dữ dội của eo biển Drake tạo ranh giới tự nhiên giữa Nam Mỹ và bán đảo Nam Cực. Với khoảng 82.000 cư dân, Ushuaia mang dáng dấp của một “mê cung” du lịch, dày đặc các cửa hàng bán đồ lưu niệm và trang thiết bị dã ngoại, phục vụ du khách trước khi lên đường khám phá, leo núi hay bắt đầu những chuyến phiêu lưu tới Nam Cực.

Ở đầu kia Trái đất, nhịp sống tại Longyearbyen lại bị chi phối mạnh mẽ bởi ánh sáng và cái lạnh Bắc Cực. Từ tháng Mười đến tháng Hai, mặt trời không mọc, cả thành phố chìm trong ánh hoàng hôn mờ ảo kéo dài.

Ngược lại, từ tháng Tư đến tháng Tám, ban ngày gần như không bao giờ kết thúc. Người dân địa phương phải dùng rèm chắn sáng vào mùa Hè và hệ thống đèn đặc biệt vào mùa Đông để giữ nhịp sinh hoạt ổn định giữa điều kiện khí hậu khắc nghiệt.

Còn Ushuaia, do nằm ngay phía Bắc Vòng Nam Cực, không có đêm vùng cực thực sự. Thành phố vẫn trải qua những ngày ngắn và tối vào tháng Sáu, tháng Bảy, trong khi mùa Hè chỉ có tối đa khoảng 17 giờ ánh sáng ban ngày. Gió mạnh là đặc trưng quen thuộc, đến mức nhiều ngôi nhà phải dùng đá chèn mái để tránh bị thổi bay. Dù vậy, nhiệt độ tại đây khá ôn hòa, có thời điểm lên tới khoảng 14°C.

Địa lý định hình cuộc sống

Cộng đồng dân cư ở cả hai thành phố đều tuân thủ những quy định môi trường rất nghiêm ngặt. Tại Longyearbyen, người dân không được nuôi mèo nhằm bảo vệ các quần thể chim quý hiếm.

Người qua đời cũng không được chôn cất trong lớp băng vĩnh cửu, còn các công trình xây dựng buộc phải dựng trên hệ thống cọc để tránh tác động đến nền đất đóng băng. Ở Ushuaia, công tác xử lý chất thải và bảo vệ động vật hoang dã được quản lý chặt chẽ, nhằm gìn giữ những hệ sinh thái vốn rất mong manh ở vùng cận Nam Cực.

Với hàng trăm con gấu Bắc Cực sinh sống quanh khu vực Longyearbyen, người dân được khuyến cáo mang theo súng trường khi rời khỏi thành phố. Điều đặc biệt là hầu như không ai khóa cửa nhà.

Trong trường hợp chạm trán gấu, bất kỳ ai cũng có thể chạy vào trú ẩn trong ngôi nhà gần nhất. Người dân nơi đây cũng có thói quen cởi giày khi bước vào hầu hết các không gian công cộng - một nếp sinh hoạt còn sót lại từ thời khai thác mỏ.

Ở những vùng đất tận cùng này, socola thủ công và bia thủ công dường như đã trở thành một phần đời sống. Quán cà phê Fruene ở Longyearbyen nổi tiếng với các loại kẹo socola làm thủ công, trong khi Ushuaia cũng có nhiều cửa hàng chuyên bán socola.

Cư dân Longyearbyen nhâm nhi những chai bia nấu từ nước băng tan của nhà máy bia Svalbard, còn người dân Ushuaia lại quen thuộc với hương vị bia Beagle, sản phẩm mang dấu ấn của thành phố cực Nam.

Ngược lại, ẩm thực ở hai thành phố lại phản ánh rõ nét sự phong phú và khác biệt của từng môi trường tự nhiên. Tại Longyearbyen, nhà hàng Huset gây ấn tượng với thực đơn 14 món tinh tế, sử dụng những nguyên liệu đặc trưng của vùng Bắc Cực như thịt tuần lộc, hải cẩu (Na Uy cho phép săn bắt có kiểm soát), gà gô trắng, cua hoàng đế Bắc Cực, nhím biển, sinh vật phù du, cùng các loại thực vật bản địa như hắc mai biển, chua me đất và quả mâm xôi.

Ở vùng biển gần Ushuaia, thực khách có thể thưởng thức nhiều đặc sản trứ danh như cua hoàng đế miền Nam, cá tuyết đen, vẹm cỡ lớn và cá hồi vua Patagonia. Thịt cừu Fuegian từ các trang trại địa phương nổi tiếng bởi hương vị đậm đà, trong khi những khu rừng quanh thành phố cho ra quả calafate, có hình dáng và vị gần giống việt quất. Những nguyên liệu đặc trưng này xuất hiện trong thực đơn của nhiều nhà hàng nổi tiếng như Kaupé Restaurant, Kalma Restaurant hay Le Martial Restó.

Không chỉ hấp dẫn bởi ẩm thực, Longyearbyen còn mang đến nhiều trải nghiệm ngoài trời độc đáo như chèo thuyền kayak, lái xe địa hình ATV, tham quan hang băng, đạp xe, câu cá, lái xe trượt tuyết, trượt chó kéo và đi bộ trên sông băng giữa khung cảnh tuyết trắng nguyên sơ của Svalbard.

Từ tháng 9 đến tháng 3, du khách có cơ hội chiêm ngưỡng cực quang, còn vào mùa Hè đôi khi có thể bắt gặp gấu Bắc Cực. Những người yêu thiên nhiên cũng dễ dàng quan sát tuần lộc (thậm chí ngay trong thị trấn), cáo Bắc Cực, hải mã, hải cẩu, cá heo, cá voi và hàng trăm loài chim.

Trong khi đó, cùng với Vườn quốc gia Tierra del Fuego, Ushuaia trở thành trung tâm phiêu lưu của khu vực cực Nam, thu hút du khách yêu thích các hoạt động như đi bộ đường dài, trượt tuyết, trượt ván trên tuyết, chèo thuyền buồm, chèo thuyền kayak, câu cá và thậm chí cả lặn biển.