Điều gì chờ đợi Tổng thống Trump nếu đảng Dân chủ giành lại Quốc hội Mỹ?

Tỷ lệ ủng hộ dành cho Tổng thống Trump suy giảm, lo ngại về chi phí sinh hoạt và cuộc chiến với Iran đang tạo lợi thế cho phe Dân chủ trước cuộc bầu cử.

Nếu giành được đa số tại Hạ viện hoặc Thượng viện, đảng này có thể sử dụng các quyền hạn hiến định của cơ quan lập pháp để gây sức ép với chính quyền ông Trump trong phần còn lại của nhiệm kỳ.

Nếu giành Hạ viện, Đảng Dân chủ có thể điều tra chính quyền ông Trump

Kiểm soát Hạ viện sẽ trao cho đảng Dân chủ nhiều công cụ để giám sát và gây sức ép trực tiếp lên Tổng thống Trump. Phe đa số sẽ nắm quyền chủ tịch các ủy ban quan trọng (như nông nghiệp, quân sự) và có ảnh hưởng mang tính quyết định đến quá trình xây dựng luật.

Các chủ tịch ủy ban có quyền đơn phương mở cuộc điều tra, triệu tập nhân chứng và yêu cầu cung cấp tài liệu. Phe Dân chủ có thể sử dụng những quyền này để buộc quan chức chính phủ, đồng minh chính trị hoặc cộng sự của ông Trump ra điều trần.

Một số nghị sĩ Dân chủ đã phát tín hiệu muốn điều tra những doanh nghiệp được cho là hưởng lợi từ chính quyền ông Trump, trong đó có các công ty trí tuệ nhân tạo (AI) và lãnh đạo công nghệ điều hành những doanh nghiệp này.

Hạ viện do Đảng Dân chủ kiểm soát cũng có thể soạn thảo và bỏ phiếu thông qua các điều khoản luận tội Tổng thống hoặc thành viên chính quyền. Tuy nhiên, hiệu quả của biện pháp này có thể hạn chế. Ông Trump từng trở thành Tổng thống Mỹ đầu tiên bị luận tội hai lần trong nhiệm kỳ đầu, với các cáo buộc lạm quyền và kích động nổi loạn, nhưng đều được Thượng viện tuyên trắng án.

Thay vì tập trung vào ông Trump, lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries đã phát tín hiệu muốn khởi động thủ tục luận tội Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth. Ông Hegseth, 46 tuổi, đang đối mặt với các điều khoản luận tội liên quan đến cách điều hành Lầu Năm Góc và cuộc chiến với Iran.

Đảng Dân chủ cũng có thể sử dụng quyền kiểm soát ngân sách để gây sức ép với phe Cộng hòa. Mọi dự luật về thuế và nguồn thu ngân sách đều phải bắt đầu từ Hạ viện, giúp đảng chiếm đa số có lợi thế trong các cuộc thương lượng, kể cả khi phải đe dọa khiến chính phủ đóng cửa.

Ngoài ra, Chủ tịch Hạ viện có quyền quyết định dự luật nào được đưa ra bỏ phiếu. Điều này cho phép phe Dân chủ ngăn chặn hoặc trì hoãn vô thời hạn những đề xuất lập pháp của phe Cộng hòa.

Kiểm soát Thượng viện giúp Đảng Dân chủ ngăn các bổ nhiệm của ông Trump

Tại Thượng viện, mỗi bang của Mỹ có hai ghế đại diện, bất kể quy mô dân số. California với hơn 39 triệu dân có số thượng nghị sĩ ngang bằng Wyoming, bang chỉ có hơn nửa triệu người.

Nếu giành quyền kiểm soát Thượng viện, phe Dân chủ sẽ có ảnh hưởng lớn đến quá trình phê chuẩn các vị trí cấp cao trong chính quyền, từ thẩm phán tòa án tối cao, thành viên nội các đến lãnh đạo các cơ quan liên bang như FBI, CIA và Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE).

Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer công khai cho biết một trong những lý do đảng của ông cần giành quyền kiểm soát cơ quan này là để ngăn Tổng thống Trump bổ nhiệm "những thẩm phán tồi tệ, những thẩm phán theo phong trào MAGA, vào tòa án tối cao và các tòa cấp dưới".

Tương tự Hạ viện, phe Dân chủ cũng sẽ nắm quyền chủ tịch các ủy ban Thượng viện, trong đó có những cơ quan có ảnh hưởng lớn như ủy ban tình báo và tài chính. Điều này mở thêm một mặt trận giám sát chính quyền ông Trump và các đồng minh.

Quyền kiểm soát Thượng viện còn giúp Đảng Dân chủ gia tăng ảnh hưởng đối với chính sách đối ngoại Mỹ. Hiến pháp nước này yêu cầu các hiệp ước quốc tế phải được ít nhất hai phần ba thượng nghị sĩ phê chuẩn. Điều đó đồng nghĩa một đảng chỉ cần 34 ghế là đủ để ngăn chặn một hiệp ước.

Phe Dân chủ cũng có thể kiểm soát chương trình nghị sự tại Thượng viện, từ đó cản trở các nỗ lực định hình chính sách đối ngoại của phe Cộng hòa bằng cách từ chối xem xét dự luật tại các ủy ban.

Nếu kiểm soát cả hai viện, Đảng Dân chủ có thể đảo ngược quy định của chính quyền

Trong trường hợp giành được cả Hạ viện và Thượng viện, đảng Dân chủ sẽ có thêm công cụ từ Đạo luật Rà soát Quốc hội (Congressional Review Act) năm 1996.

Theo đạo luật này, Quốc hội thống nhất dưới sự kiểm soát của một đảng có thể đảo ngược các quy định mới do cơ quan liên bang ban hành, đồng thời ngăn những cơ quan này đưa ra các quy định tương tự trong tương lai.

Một Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát cũng có thể ngăn Đảng Cộng hòa sử dụng cơ chế ngân sách đặc biệt mang tên "Reconciliation" để thông qua các dự luật.

Thông thường, Thượng viện cần 60 phiếu để vượt qua rào cản tranh luận trước khi bỏ phiếu thông qua dự luật bằng đa số đơn giản (51 phiếu). Cơ chế "Reconciliation" cho phép lách luật 60 phiếu đối với các dự luật về ngân sách và thuế. Nắm đa số, đảng Dân chủ sẽ tước đi "đường tắt" này của đối thủ.

Trong bối cảnh bị Quốc hội trói buộc, Tổng thống Trump có thể buộc phải điều hành đất nước chủ yếu bằng các sắc lệnh hành pháp – vốn rất dễ bị thách thức và đình chỉ tại các tòa án.

Dù vậy, ông Trump vẫn nắm giữ quyền phủ quyết, cho phép ông gạt bỏ các dự luật do Quốc hội thông qua trừ khi lưỡng viện tập hợp đủ 2/3 số phiếu để đảo ngược lệnh phủ quyết này.