Thương mại Việt - Pháp rộng dư địa, chờ xung lực mới từ EVIPA

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tại cuộc làm việc trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Cộng hòa Pháp và dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ vào chiều tối 10/9. Ảnh: TTXVN

Phóng viên: Kim ngạch thương mại Việt - Pháp trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt 3,66 tỷ USD, tăng 26,4% so với cùng kỳ năm trước. Theo ông, động lực nào đang thúc đẩy thương mại hai nước và dư địa tăng trưởng còn ra sao?

TS. Bùi Duy Tùng: Số liệu về kim ngạch thương mại là tín hiệu tích cực, với động lực đến từ cả hai chiều. Xuất khẩu sang Pháp đạt 2,2 tỷ USD tăng 15,1%, cho thấy hàng Việt tiếp tục giữ vững chỗ đứng ở các nhóm điện tử, máy móc, dệt may, da giày, đồ gỗ và nông sản.

Đáng chú ý, nhập khẩu từ Pháp tăng tới 48,7%, phản ánh doanh nghiệp Việt đang tích cực nhập máy móc, thiết bị và công nghệ cao cho chu kỳ đầu tư mở rộng mới. Đây là một dấu hiệu tốt đối với năng lực sản xuất trong trung hạn.

Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA) tiếp tục là bệ đỡ quan trọng. Với ngành da giày, gần như toàn bộ kim ngạch xuất khẩu sang châu Âu, khoảng 95%, đã tận dụng được ưu đãi thuế quan nhờ ngưỡng quy tắc xuất xứ khá dễ đáp ứng, chỉ khoảng 40% hàm lượng nội khối. Điều này cho thấy doanh nghiệp Việt đã thích ứng nhanh với sân chơi FTA thế hệ mới.

Thương mại Việt Nam - EU trong nửa đầu năm 2026 đạt 41,4 tỷ USD, trong khi Pháp mới chiếm chưa tới 9%. Điều đó đồng nghĩa dư địa để thương mại hai nước tiếp tục bứt phá còn rất lớn.

Với đà tận dụng ưu đãi đã chứng minh hiệu quả, cùng các tiêu chuẩn xanh như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) mở ra hướng nâng cấp chất lượng hàng hóa, triển vọng thương mại Việt - Pháp có cơ sở tiếp tục tăng tốc, nhất là khi hai nước đã nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện.

Phóng viên: Pháp hiện đứng thứ 16 về đầu tư vào Việt Nam với 744 dự án và hơn 4 tỷ USD vốn đăng ký. Việt Nam cần làm gì để đón thêm dòng vốn chất lượng cao và tiến trình phê chuẩn EVIPA có thể tạo thêm xung lực như thế nào, thưa ông?

TS. Bùi Duy Tùng, giảng viên cấp cao ngành Kinh tế tại Đại học RMIT.

TS. Bùi Duy Tùng: Số lượng và dòng vốn đầu tư từ Pháp cho thấy, một bệ phóng vững chắc để phát triển, bởi thế mạnh của dòng vốn Pháp lại đúng vào những lĩnh vực Việt Nam đang cần vốn như hạ tầng, năng lượng và dịch vụ kỹ thuật cao.

Việc Artelia vừa ký hợp đồng quản lý dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đầu năm 2026 là một minh chứng, cho thấy các tập đoàn Pháp sẵn sàng gắn bó dài hạn với các công trình chiến lược của Việt Nam.

Điều đáng mừng là Việt Nam đang chủ động chuẩn bị những nền tảng mà nhà đầu tư Pháp cần. Luật số 57/2024/QH15 sửa đổi Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) đã mở đường cho cơ chế chia sẻ doanh thu và giải quyết tranh chấp rõ ràng hơn, giúp các dự án hạ tầng lớn dễ thu xếp tài chính hơn trước.

Nghị định 57/2025/NĐ-CP về mua bán điện trực tiếp cũng tháo gỡ vấn đề mà các tập đoàn năng lượng Pháp chờ đợi từ lâu, mở đường cho hợp tác điện gió, điện mặt trời và cả điện hạt nhân dân dụng.

Về nhân lực, mục tiêu chi 2% GDP cho nghiên cứu phát triển theo Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng mục tiêu nâng tỷ trọng kinh tế tư nhân lên 55-58% GDP theo Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, đang tạo ra thế hệ doanh nghiệp nội đủ năng lực hấp thụ công nghệ. Đây là điều kiện then chốt để quá trình lan tỏa công nghệ thực sự diễn ra.

Một yếu tố quan trọng khác là tiến trình phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVIPA). Việc Chính phủ Pháp trình dự luật phê chuẩn EVIPA lên Hội đồng Bộ trưởng ngày 27/7/2026 rồi chuyển sang Quốc hội là tín hiệu rất tích cực, diễn ra vào thời điểm quan hệ Việt - Pháp đang ở mức cao nhất trong quan hệ giữa Việt Nam với các nước EU.

Đến cuối năm 2025 đã có 18 nước thành viên phê chuẩn, Ba Lan là nước thứ 19. Khi Pháp - một trong những đầu tàu của EU, đang tăng tốc quy trình nội bộ, tiến trình phê chuẩn toàn khối được kỳ vọng sẽ có thêm động lực về đích.

Khi EVIPA có hiệu lực, cơ chế bảo hộ đầu tư và giải quyết tranh chấp thường trực sẽ thay các hiệp định song phương cũ, mang lại sự yên tâm rõ rệt hơn cho nhà đầu tư dài hạn. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy những cam kết bảo hộ cụ thể như vậy, chứ không chỉ những cam kết chung, mới thực sự củng cố niềm tin của nhà đầu tư vào một thị trường.

Đây là lợi thế lớn đối với các dự án hạ tầng chiến lược mà doanh nghiệp Pháp có thế mạnh như năng lượng, đường sắt hay cấp nước, vốn cần cam kết dài hạn từ 20 đến 30 năm. Đồng thời, khung pháp lý minh bạch hơn từ EVIPA cũng là động lực để Việt Nam nâng cao chất lượng điều hành các cấp, mang lại lợi ích cho cả doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Với các mảnh ghép thể chế đang dần khớp lại và tiến trình EVIPA hiện nay, Việt Nam có cơ sở kỳ vọng một làn sóng đầu tư chất lượng cao và niềm tin mới từ các nhà đầu tư Pháp.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron chứng kiến trao văn kiện và thoả thuận hợp tác giữa hai nước. Ảnh: TTXVN

Phóng viên: Ở chiều ngược lại, Việt Nam mới có 20 dự án đầu tư tại Pháp với 38,78 triệu USD vốn đăng ký. Đâu là những rào cản doanh nghiệp Việt cần vượt qua và lĩnh vực nào có nhiều cơ hội tại Pháp cũng như EU, thưa ông?

TS. Bùi Duy Tùng: Quy mô 38,78 triệu USD trên 20 dự án còn khiêm tốn, nhưng đây chính là dư địa tăng trưởng lớn cho giai đoạn tới. Câu chuyện của Tập đoàn FPT cho thấy con đường đi lên hoàn toàn khả thi.

Từ năm 2008, FPT đã kiên trì xây dựng vị thế tại Pháp thông qua hợp tác với Airbus, La Poste, SNCF hay Sagemcom và hiện đặt mục tiêu vào nhóm 50 công ty công nghệ thông tin hàng đầu tại nước này. Đây là một trường hợp đáng khích lệ đối với các doanh nghiệp Việt khác.

Vì vậy, để mở rộng con đường đó, doanh nghiệp Việt cần lưu ý 2 điểm.

Thứ nhất, khung pháp lý song phương sẽ thuận lợi hơn khi EVIPA có hiệu lực, mang lại cơ chế bảo hộ và giải quyết tranh chấp rõ ràng cho cả hai chiều đầu tư.

Thứ hai, với nông sản, việc đáp ứng sớm các tiêu chuẩn kiểm dịch động thực vật của EU sẽ giúp doanh nghiệp tích lũy kinh nghiệm và giảm dần chi phí tuân thủ theo thời gian, tương tự kinh nghiệm của các nước xuất khẩu nông sản thành công vào EU.

Những lĩnh vực tiềm năng gồm công nghệ thông tin và dịch vụ số, nơi doanh nghiệp Việt đã chứng minh được năng lực cạnh tranh toàn cầu; tiếp đến là nông sản chế biến sâu khi đáp ứng các tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc EUDR. Ngoài ra, chiến lược liên kết với đối tác công nghệ và đối tác bản địa chính là chìa khóa để doanh nghiệp Việt tiếp cận nhanh hơn mạng lưới chuỗi giá trị tại Pháp và toàn EU.

Phóng viên: Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!