Mở cơ chế phát triển khu kinh tế đặc biệt thành cực tăng trưởng mới

Luật Phát triển đô thị thiết lập cơ chế pháp lý để công nhận xã, phường, đặc khu là khu kinh tế đặc biệt. Ảnh: Internet

Khu kinh tế đặc biệt - điểm nhấn trong Luật Phát triển đô thị

Sáng 10/9, tại Hà Nội, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về 15 luật đã được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất. Trong số này có Luật Phát triển đô thị, Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/2026.

Giới thiệu những nội dung cơ bản của Luật, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, Luật tạo lập hành lang pháp lý ổn định, đồng bộ, đột phá và khả thi để thúc đẩy phát triển TP. Hồ Chí Minh, các đô thị đặc biệt khác, các thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt.

Đồng thời, Luật tạo cơ sở pháp lý để áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội, phù hợp với điều kiện và năng lực thực thi của từng địa phương, qua đó khai thác tiềm năng, lợi thế, tạo không gian phát triển mới, thu hút nguồn lực đầu tư chất lượng cao và hình thành các động lực tăng trưởng mới.

Trong tổng thể các chính sách mới, khu kinh tế đặc biệt là một nội dung đáng chú ý. Theo quy định của Luật, khu kinh tế đặc biệt là xã, phường hoặc đặc khu có vị trí chiến lược, được công nhận theo các tiêu chí quy định tại Luật và được áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, vùng và cả nước. Đây là nội dung được làm rõ thêm từ toàn văn dự thảo Luật.

Theo Bản giới thiệu của Bộ Tư pháp, Luật thiết lập cơ chế pháp lý để công nhận xã, phường, đặc khu là khu kinh tế đặc biệt. Đi cùng với đó là các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội gắn với phân cấp, phân quyền và nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc.

Các chính sách này trải rộng trên nhiều lĩnh vực như tổ chức bộ máy, quy hoạch, xây dựng, phát triển kết cấu hạ tầng, huy động nguồn lực, kinh tế biển, khu phi thuế quan, kinh doanh hàng miễn thuế... Qua đó, tạo điều kiện để khu kinh tế đặc biệt phát triển thành những cực tăng trưởng mới.

Với các cơ chế, chính sách vượt trội về tổ chức bộ máy, quy hoạch, xây dựng, kết cấu hạ tầng, huy động nguồn lực và phát triển kinh tế, Luật hướng tới tạo điều kiện để khu kinh tế đặc biệt phát huy vị trí chiến lược, nâng cao năng lực cạnh tranh và trở thành cực tăng trưởng mới.

Trao thêm quyền chủ động, mở không gian phát triển mới

Không chỉ thiết lập cơ chế cho khu kinh tế đặc biệt, một trong những nội dung xuyên suốt của Luật Phát triển đô thị là phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện, gắn với nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền đô thị.

Theo Bộ Tư pháp, Luật mở rộng thẩm quyền của thành phố trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết, hướng dẫn và xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình phát triển đô thị. Thành phố cũng được trao thẩm quyền quyết định thí điểm một số cơ chế, chính sách và thực hiện thử nghiệm có kiểm soát.

Cải cách thủ tục hành chính là một nội dung đáng chú ý. Luật trao thẩm quyền cho thành phố điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính; áp dụng xã hội hóa một số hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính, qua đó đơn giản hóa thủ tục, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Việc mở rộng quyền chủ động cho địa phương đồng thời được đặt trong cơ chế kiểm soát quyền lực. Luật quy định về thanh tra, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, chính quyền đô thị đặc biệt, chính quyền địa phương có khu kinh tế đặc biệt và chính quyền khu kinh tế đặc biệt.

Cùng với đó là yêu cầu phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách. Luật cũng có cơ chế khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Bên cạnh đổi mới quản trị, Luật tạo cơ sở pháp lý ổn định cho nhiều lĩnh vực được xác định có khả năng tạo động lực phát triển mới, như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics, kinh tế biển, khu đô thị lấn biển, hạ tầng năng lượng; giáo dục, y tế, văn hóa, du lịch; thu hút đầu tư và nhà đầu tư chiến lược; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Luật cũng thiết lập các cơ chế thúc đẩy liên kết giữa đô thị đặc biệt với các địa phương trong vùng, ưu tiên nguồn lực để phát triển đồng bộ, hiệu quả và bền vững, qua đó phát huy vai trò của đô thị đặc biệt với tư cách hạt nhân, trung tâm, cực tăng trưởng của vùng.

Như vậy, từ tăng cường phân cấp, phân quyền đến tạo cơ sở pháp lý cho các lĩnh vực phát triển mới và khu kinh tế đặc biệt, Luật Phát triển đô thị hướng tới mở rộng không gian phát triển, khai thác tiềm năng, lợi thế của từng địa phương, thu hút nguồn lực đầu tư chất lượng cao và hình thành các động lực tăng trưởng mới.