Doanh nghiệp gỗ lo thiếu nguyên liệu cho chế biến sâu
Doanh nghiệp chế biến gỗ cho rằng, một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là nỗi lo thiếu nguồn nguyên liệu hợp pháp, ổn định và đủ chất lượng cho chế biến sâu trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Doanh nghiệp cho rằng, muốn ngành gỗ chế biến sâu phát triển bền vững thì trước hết phải giải được bài toán nguyên liệu. Ảnh: Hải Nguyễn
“Khai thác non” làm khó doanh nghiệp chế biến sâu
Thời gian qua, ngành chế biến gỗ Việt Nam đã có bước phát triển vượt bậc, trở thành một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của đất nước với hơn 17 tỉ USD kim ngạch xuất khẩu năm 2025. Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng trong giai đoạn tới sẽ không còn đến từ việc mở rộng quy mô theo chiều rộng mà phải dựa trên chất lượng tăng trưởng, năng suất và khả năng thích ứng với những yêu cầu mới của thị trường toàn cầu.
Do đó, phát triển nguồn nguyên liệu bền vững không chỉ là yêu cầu để đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường xuất khẩu mà còn là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp ngành gỗ nâng cao năng lực cạnh tranh, chủ động nguồn cung, giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và gia tăng giá trị cho sản phẩm chế biến sâu.
Ông Phạm Đình Thắng - Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Triệu Thái Sơn - cho rằng, muốn ngành gỗ chế biến sâu phát triển bền vững thì trước hết phải giải được bài toán nguyên liệu. Nguồn nguyên liệu ổn định, hợp pháp, đủ tuổi và đủ chất lượng cho chế biến sâu ngày càng bị cạnh tranh gay gắt.
Thực tế tại địa phương cho thấy tình trạng khai thác keo non, keo 3-4 năm tuổi vẫn diễn ra khá phổ biến. Bên cạnh đó, các điểm thu mua, trạm cân tự phát triển mạnh, thu mua nguyên liệu bằng mọi giá, khiến thị trường nguyên liệu bị thiếu ổn định. Những doanh nghiệp chế biến sâu, đầu tư nhà xưởng, máy móc, lao động, tiêu chuẩn xuất khẩu và trách nhiệm môi trường lại bị đặt vào thế bị động.
“Cùng một nguồn nguyên liệu keo, nếu bán thô hoặc băm dăm thì giá trị thu về thấp; nhưng nếu đưa vào chế biến sâu như ván bóc, plywood, tận dụng phụ phẩm để làm viên nén hoặc nhiên liệu sinh khối thì giá trị có thể tăng lên nhiều lần. Câu chuyện ở đây không chỉ là giá mua nguyên liệu, mà là chúng ta đang lựa chọn giữ lại bao nhiêu giá trị cho địa phương, cho người lao động, cho ngân sách và cho vị thế của ngành gỗ Việt Nam” - ông Thắng nhấn mạnh.
Hình thành vùng gỗ lớn, chất lượng cho chế biến sâu
Từ thực tiễn đó, ông Thắng cho rằng, cần sớm rà soát, kiểm tra và chấn chỉnh hoạt động của các cơ sở băm dăm, điểm thu mua và trạm cân tự phát; kiên quyết xử lý các cơ sở không đủ điều kiện pháp lý, môi trường, phòng cháy, chữa cháy và nguồn gốc nguyên liệu.
Ngoài ra, cần có chính sách hạn chế tình trạng khai thác keo non, khuyến khích người dân kéo dài chu kỳ trồng rừng lên 5 - 7 năm để hình thành vùng gỗ lớn, gỗ đủ quy cách cho chế biến sâu. Muốn làm được điều này, người trồng rừng phải thấy rõ lợi ích kinh tế khi giữ rừng lâu hơn, thông qua hợp đồng bao tiêu, hỗ trợ giống, kỹ thuật, chứng chỉ rừng và cơ chế giá phù hợp.
Đồng quan điểm, ông Đoàn Văn Tỉnh - Chủ tịch HĐQT Công ty MDF Mekong cho rằng, cần định hướng mạnh hơn cho mục tiêu nâng cao giá trị gia tăng của ngành gỗ. Để ngành phát triển bền vững và nâng cao giá trị gia tăng, rất cần có những điều chỉnh về cơ chế, chính sách theo hướng khuyến khích chế biến sâu thay vì xuất khẩu nguyên liệu thô.
“Nếu tiếp tục tập trung vào xuất khẩu dăm gỗ, hiệu quả kinh tế mang lại sẽ không tương xứng với tiềm năng của ngành lâm nghiệp. Giá trị gia tăng thấp, nhu cầu lao động không cao và nguồn thu ngân sách từ hoạt động này cũng còn hạn chế. Trong khi đó, đầu tư vào chế biến sâu sẽ tạo ra giá trị gia tăng cao gấp nhiều lần, kéo theo sự phát triển của các ngành cơ khí, logistics, thiết kế, thương mại và dịch vụ; đồng thời tạo thêm nhiều việc làm ổn định, nâng cao thu nhập cho người lao động và đóng góp lớn hơn cho ngân sách Nhà nước” - ông Tỉnh cho hay.
